dikit

dijital

Fransızca ve İngilizce digital "tamsayılara ilişkin, sayısal" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İngilizce digit "1 ile 10 arası sayıların her biri, rakam" sözcüğünden +al° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince digitus "işaret parmağı, genelde parmak" sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *diǵ- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *dei̯ḱ- "işaret etmek, belirtmek, göstermek" kökünden türetilmiştir.

dik

Eski Türkçe tik "dik duran, dikey" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *tirik biçiminden türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *tiri- "canlı olmak, yaşamak" biçiminden türetilmiştir.

dik|mek

Eski Türkçe tik- "1. dik kılmak, 2. dik veya sivri bir şey saplamak, iğne ile dikmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tirig "canlı, dik" sözcüğü ile eş kökenlidir.

diken

Eski Türkçe tikgen "delen şey, diken" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tik- "sivri bir şey sokmak, saplamak" fiilinden Eski Türkçe +(g)An ekiyle türetilmiştir.

dikey

Türkiye Türkçesi dik sözcüğünden Yeni Türkçe +(g)Ay ekiyle türetilmiştir.

dikit
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Yeni Türkçe: "Fr stalagmite karşılığı" [ TDK, Türkçe Sözlük, 1. Baskı, 1945]
dikit: ... istalagmit.

Köken

Türkiye Türkçesi dik- fiilinden Yeni Türkçe +Ut ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için dik- maddesine bakınız.

Ek açıklama

+It ekinin Fransızca stalagmite sözcüğünden esinlendiği açıktır.


04.12.2014
dikiz

Roma dilinde (Çingenece) dikés "bak!" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Roma dilinde (Çingenece) dikáva "bakmak" fiilinden türetilmiştir.

dikkat

Arapça dḳḳ kökünden gelen diḳḳa(t) دقّة z "incelik, ince olma, rafine olma, detaylı olma, kılı kırk yarma, ince eleyip sık dokuma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça daḳḳa دَقَّ z "ufaladı, inceltti" fiilinin fiˁla(t) vezninde masdarıdır.

dikotomi

İngilizce dichotomy "mantıkta birbirini dışlayan iki seçenek, ikilem" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Eski Yunanca diχotomía διχοτοµία z "ikiye bölme" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca diχḗ διχή z "ikiye, ikişer" ve Eski Yunanca témnō, tom- τέμνω, τομ- z "kesmek" sözcüklerinin bileşiğidir.

diksiyon

Fransızca diction "söyleyiş biçimi, ifade" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen dictio sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince dicere "söylemek" fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir.

dikta

Fransızca diktat "buyrultu, zorla kabul ettirilen görüş" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Almanca aynı anlama gelen Diktat sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince dictatum "bildiri, buyrultu" sözcüğünden evrilmiştir. Latince sözcük Latince dictare "bildirmek" fiilinden +()t° ekiyle türetilmiştir.