derle|mek

derin

Eski Türkçe teriŋ "birikmiş, derin (su)" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe térin- "toplanmak, birikmek" fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

deriş|mek

Türkiye Türkçesi der- fiilinden Yeni Türkçe +Iş- ekiyle türetilmiştir.

derivasyon

Fransızca dérivation sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca dériver "1. (nehir) yönünü değiştirmek, başka yöne çevirmek, 2. türetmek" fiilinden +()tion ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince rivus "akarsu, ırmak" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₃riHwó-s (*orīwó-s) "vadi, dere yatağı" biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₃rei̯H- (*orei̯-) "yarmak" kökünden türetilmiştir.

derkâr

Farsça dar kār "fiilen, gerçekte, pratikte" sözcüğünden alıntıdır.

derkenar

Farsça dar kanār در كنار z "kenarda olan, sayfa kenarı, marj" deyiminden alıntıdır. Farsça deyim Farsça kanār كنار z sözcüğünden türetilmiştir.

derle|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Türkiye Türkçesi: [ Mehmed Bahaeddin (Toven), Yeni Türkçe Lugat, 1924]
derlenmek: Devşirilmek, toplanmak. Türkiye Türkçesi: [ TDK, Türkçe Sözlük, 1. Baskı, 1945]
derlemek: Ayırıp toplamak. (...) derli toplu: Dağınık olmayan.

Köken

Türkiye Türkçesi der- "dermek, devşirmek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +lA- ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için der- maddesine bakınız.

Ek açıklama

20. yy'da halk ağızlarından yazı diline aktarılan sözcüklerdendir. Fiil köküne eklenen +lA- ekinin işlevi açık değildir. Belki derili > derli sözcüğünden analoji yoluyla türetildiği düşünülebilir.

Benzer sözcükler

derleme, derlenmek, derletmek, derli, derli toplu


23.02.2015
derma(to)+

Fransızca ve İngilizce dermato+ "[bileşik adlarda] deri" parçacığından alıntıdır. Fransızca parçacık Eski Yunanca dérma, dermat- δέρμα z "deri, cilt" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca derō δερω z "soymak, derisini yüzmek" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *der- biçiminden evrilmiştir.

derman

Farsça ve Orta Farsça darmān درمان z "ilaç, tedavi, sağaltım" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Avesta (Zend) dilinde drva- "sağlık" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *dʰér-mn̥ "iyileşme" biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *dʰer-² "sağ olmak, sağlamak, sağalmak" biçiminden evrilmiştir.

dermatoloji

Fransızca dermatologie "deri hastalıkları uzmanlığı" sözcüğünden alıntıdır.

dermeyan

Farsça dar miyān "ortada, ortaya" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça miyān "orta" sözcüğünden türetilmiştir.

dernek

Eski Türkçe térnek "toplantı" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe térin- "derinmek, toplanmak" fiilinden Eski Türkçe +(g)Ak ekiyle türetilmiştir.