derbeder

depresyon

Fransızca dépression "1. çukur, çöküntü, 2. ruhsal veya ekonomik çöküntü" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince depressio "çukur" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince deprimere "bastırmak, çökertmek" fiilinden +()tion ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince premere, press- "basmak" fiilinden de+ önekiyle türetilmiştir.

deprivasyon

Fransızca déprivation veya İngilizce deprivation "mahrumiyet, mahrum etme" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Geç Latince deprivare "mahrum etmek" fiilinden +()tion ekiyle türetilmiştir. Geç Latince fiil Latince privare "1. ayrı tutmak, bağışık kılmak, 2. mahrum etmek" fiilinden de+ önekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince privus "ayrık, bağışık" sözcüğü ile eş kökenlidir.

der+

Farsça dar "içinde, arasında (edat)" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça ve Orta Farsça aynı anlama gelen andar sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₁én-tero-s (*én-tero-s) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₁én (*én) "iç (edat)" biçiminden türetilmiştir.

der|mek

Eski Türkçe tér- "toplamak, bir araya getirmek" fiilinden evrilmiştir.

der1

Farsça dar در z "kapı" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Eski Farsça aynı anlama gelen dvara- sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen dvara- sözcüğü ile eş kökenlidir. Avestaca sözcük Sanskritçe aynı anlama gelen dvāra sözcüğü ile eş kökenlidir. Sanskritçe sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *dʰwer- "kapı" biçiminden evrilmiştir.

derbeder
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Ömer b. Mezîd, Mecmuatü'n-nezâir, 1437]
Gör ol bī-devlet ü cimrī dilenür derbeder dérler [ Evliya Çelebi, Seyahatname, 1683 yılından önce]
Bu İç Manya halkı derbeder ve müflis ve bī-hāsıl olmağın

Köken

Farsça dar ba dar در ب در z "kapı kapı (dolaşan, dilenen), evsiz barksız, dilenci" deyiminden alıntıdır. Farsça deyim Farsça dar در z "kapı" sözcüğünden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için der1, be+ maddelerine bakınız.


16.04.2015
derbent

Farsça ve Orta Farsça darband دربند z "dağda veya yolda geçit, bariyer, set" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça ve Orta Farsça dar در z "kapı" ve Farsça ve Orta Farsça band بند z "bağ, düğüm, set" sözcüklerinin bileşiğidir.

derbi

İngilizce derby "önemli spor karşılaşması" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Derby "1778'de 12. Derby Kontu Edward Smith-Stanley tarafından tesis edilen at yarışları" özel adından türetilmiştir.

derç

Arapça drc kökünden gelen darc دَرْج z "1. rulo şeklinde yazılı belge, dürüm, 2. yazma, metin içine ekleme, dürme, araya sokma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça adraca أدْرَجَ z "dürdü, rulo yaptı, katladı" fiili ile eş kökenlidir.

derdest

Farsça dar dast در دست z "elde, yakalanmış, tutuklu" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça dast دست z "el" sözcüğünden türetilmiştir.

dere

Farsça dara veya darre دره/درّه z "vadi, iki dağ arasındaki geçit" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça dar "kapı" sözcüğünden +a ekiyle türetilmiştir. (NOT: Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde darenā- "vadi, yar" sözcüğü ile eş kökenlidir. )