denet

denaet

Arapça dnw kökünden gelen danāˀa(t) دنائة z "alçaklık, aşağı olma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dūn دُون z "alt, aşağı" sözcüğünün faˁāla(t) vezninde masdarıdır.

denden

Farsça dandān دَندان z "1. dişler, 2. Arap alfabesinde be, te, sin, ye gibi harflerin dişe benzeyen çıkıntıları" fiilinden alıntıdır. Farsça fiil Farsça dand دَند z "diş" sözcüğünün çoğuludur. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen dantan- sözcüğü ile eş kökenlidir. Avestaca sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *odónt-s biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₃ed-¹ (*od-) "ısırmak" biçiminden evrilmiştir.

dendroloji

İngilizce dendrology "ağaç bilimi" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Eski Yunanca déndron δένδρον z "ağaç" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *der-drew- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *deru- "pek, sağlam, ağaç, özellikle meşe" kökünden türetilmiştir.

dene|mek

Türkiye Türkçesi deŋe- "tartmak, kıyaslamak" fiilinden evrilmiştir. Türkçe fiil Eski Türkçe aynı anlama gelen teŋ sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Türkiye Türkçesi deŋ "denk, eş" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(g)A- ekiyle türetilmiştir.

denek

Türkiye Türkçesi dene- fiilinden Yeni Türkçe +Uk ekiyle türetilmiştir.

denet
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Yeni Türkçe: denetim "murakabe, kontrol" [ Cumhuriyet - gazete, 1945]
orman hükmündeki ağaçlıklarda ayıklama, kesim, denetim usulleri Yeni Türkçe: denetlemek [ Nurullah Ataç, 1954]
kovuşturmak ile denetlemek ise öteden beri bildiğimiz tilciklerden değil Yeni Türkçe: "[Fr contrôle karşılığı]" [ TDK, Türkçe Sözlük, 2. Baskı, 1955]
denet: Denetlemek işi, kontrol.

Köken

Türkiye Türkçesi dene- fiilinden Yeni Türkçe +Ut ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için dene- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Denetim sözcüğünde +Im eki, Türkçe yapım kurallarına aykırı olarak denet adına eklenmiş görünmektedir; denetmek "denemesine neden olmak" fiili söz konusu olamaz.

Benzer sözcükler

denetçi, denetim, denetlemek, denetleme


14.11.2019
deney

Türkiye Türkçesi dene- fiilinden Yeni Türkçe +(g)Ay ekiyle türetilmiştir.

deneyim

Yeni Türkçe deney sözcüğünden Yeni Türkçe +Im ekiyle türetilmiştir.

dengbej

Kürtçe (Kurmanci) dengbêj "şarkıcı" sözcüğünden alıntıdır. Kürtçe sözcük Kürtçe (Kurmanci) deng "ses" ve Kürtçe (Kurmanci) bêj "söyleyen, ses veren" sözcüklerinin bileşiğidir. (NOT: Kürtçe sözcük Kürtçe (Kurmanci) gotin, bêj- "söylemek" fiilinden türetilmiştir. Kürtçe fiil Avesta (Zend) dilinde vak-, vaç- "seslenmek, söylemek" fiili ile eş kökenlidir. Avestaca fiil Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *wekʷ- biçiminden evrilmiştir. )

denge

Türkiye Türkçesi denk veya deng "eşit, eşitlik" sözcüğünden türetilmiştir.

deniz

Eski Türkçe teŋiz "büyük göl, deniz" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe teŋ "denk, eşit" sözcüğünden türetilmiştir.