denden

demon

Fransızca démon "kötü ruh, cin, iblis" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen daemon sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca daímōn δαίμων z "tanrısal güç, kader" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca daíō δαίω z "pay etmek, bölüştürmek" fiilinden türetilmiştir.

demonte

Fransızca démonter "sökmek, parçalarına ayırmak" fiilinden alıntıdır. Fransızca fiil Fransızca monter "takmak" fiilinden de+ önekiyle türetilmiştir.

demoralize

Fransızca démoralisé "morali bozuk" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca démoraliser "moralini bozmak" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Bu sözcük Fransızca morale sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir.

demotik

Fransızca démotique "avam tabakasına ait, avam dili" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen dēmotikós δημοτικός z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca dêmos δῆμος z "halk, avam" sözcüğünden +ik° ekiyle türetilmiştir.

denaet

Arapça dnw kökünden gelen danāˀa(t) دنائة z "alçaklık, aşağı olma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dūn دُون z "alt, aşağı" sözcüğünün faˁāla(t) vezninde masdarıdır.

denden
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

dendān "dişler" [ Sinan Paşa, Tazarru'nâme, 1482]
[ TDK, Türkçe Sözlük, 9. Baskı, 1998]
denden: Bir çizelgede (...) kullanılan (") işareti.

Köken

Farsça dandān دَندان z "1. dişler, 2. Arap alfabesinde be, te, sin, ye gibi harflerin dişe benzeyen çıkıntıları" fiilinden alıntıdır. Farsça fiil Farsça dand دَند z "diş" sözcüğünün çoğuludur. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen dantan- sözcüğü ile eş kökenlidir. Avestaca sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *odónt-s biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *h₃ed-¹ (*od-) "ısırmak" biçiminden evrilmiştir.

Daha fazla bilgi için odont(o)+ maddesine bakınız.

Ek açıklama

Modern anlamıyla en az 1930'lardan beri kullanıldığı halde sözlüklerde ve yazılı metinlerde nadiren yer bulmuştur.


30.06.2019
dendroloji

İngilizce dendrology "ağaç bilimi" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Eski Yunanca déndron δένδρον z "ağaç" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *der-drew- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *deru- "pek, sağlam, ağaç, özellikle meşe" kökünden türetilmiştir.

dene|mek

Türkiye Türkçesi deŋe- "tartmak, kıyaslamak" fiilinden evrilmiştir. Türkçe fiil Eski Türkçe aynı anlama gelen teŋ sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Türkiye Türkçesi deŋ "denk, eş" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(g)A- ekiyle türetilmiştir.

denek

Türkiye Türkçesi dene- fiilinden Yeni Türkçe +Uk ekiyle türetilmiştir.

denet

Türkiye Türkçesi dene- fiilinden Yeni Türkçe +Ut ekiyle türetilmiştir.

deney

Türkiye Türkçesi dene- fiilinden Yeni Türkçe +(g)Ay ekiyle türetilmiştir.