deli

delalet

Arapça dll kökünden gelen dalāla(t) دلالة z "yol gösterme, işaret etme, delil olma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dalla دَلَّ z "gösterdi, işaret etti" fiilinin faˁāla(t) vezninde masdarıdır.

delege

Fransızca délegué "yetkilendirilmiş kimse, murahhas" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen delegatus sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince delegare "yetkilendirmek" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Latince fiil Latince lēgare "sözleşmek, görev vermek" fiilinden de+ önekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince lex, leg- "yasa" sözcüğü ile eş kökenlidir.

delete

İngilizce delete "(yazılmış veya çizilmiş bir şeyi) silmek" fiilinden alıntıdır. İngilizce fiil Latince deletus "silinmiş" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince delere "silmek" fiilinden türetilmiştir.

delgeç

Türkiye Türkçesi del- fiilinden Yeni Türkçe +(g)Aç ekiyle türetilmiştir.

delgi

Türkiye Türkçesi del- fiilinden Yeni Türkçe +gU ekiyle türetilmiştir.

deli
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Uygurca metinler, 900 yılından önce]
kal tilwe teg ertiler [deli gibiydiler] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
tilwe: al-macnūn (...) telü: al-macnūn [[Oğuzca]] Türkiye Türkçesi: delice [ Yadigâr-ı İbni Şerif, 1421? yılından önce]
delüce zeytūn dirler yemiş virmez ve zeytūnı olmaz taşlı yirde kayalar arasında biter Türkiye Türkçesi: [ Meninski, Thesaurus, 1680]
delilik: Stultitia. Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
deli dolu, deli duman, delikanlı, deli saçması, ne oldum delisi

Köken

Eski Türkçe telü "deli" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe aynı anlama gelen tilve sözcüğünden evrilmiştir.

Ek açıklama

Anadolu ağızlarında tilbe ve tilve biçimlerine rastlanır.

Benzer sözcükler

deli fişek, delibozuk, delice, delidolu, delifişek, delikanlı, delilik, delimsek, delirmek, delirtmek, dellenmek, ne oldum delisi

Bu maddeye gönderenler

delişmen


02.01.2016
delik

Eski Türkçe telük "delik" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tel- fiilinden Eski Türkçe +Uk ekiyle türetilmiştir.

delil

Arapça dll kökünden gelen dalīl دليل z "1. yol gösteren, kılavuz, 2. kanıt" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dalla دلّ z "yol gösterdi, işaret etti" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

delirium

Latince delirium "aklını yitirme" sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Latince delirare "çığırından çıkmak" fiilinin fiilden türetilmiş isimidir. Bu sözcük Latince līra "sabanın toprakta açtığı iz, evlek" sözcüğünün fiilidir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *lói̯seh₂ (*lói̯sā) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *lei̯s- "iz" kökünden türetilmiştir.

delişmen

Türkiye Türkçesi deliş- veya delleş- "delirmek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +mAn ekiyle türetilmiştir.

delta

Eski Yunanca délta δέλτα z "1. Yunan alfabesinin dördüncü harfi, Δ, 2. Nil nehrinin delta harfine benzeyen ağzı" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Fenike dilinde dlt "kapı, Fenike alfabesinin dördüncü harfi" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Bu sözcük Aramice/Süryanice dāləth דלת z "kapı, Arami alfabesinin dördüncü harfi, ד" sözcüğü ile eş kökenlidir. Aramice/Süryanice sözcük Akatça daltu "kapı" sözcüğü ile eş kökenlidir. )