Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi
Nişanyan Sözlük Android Uygulaması

dekstroz

dekoder

İngilizce decoder "kod çözücü" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce code "kod" sözcüğünden de+ önekiyle türetilmiştir.

dekolte

Fransızca décolleté "gerdanı açık (sıfat), giyimde gerdan açıklığı (ad)" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca décolleter "gerdan açmak" sözcüğünün geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Bu sözcük Fransızca collet "gerdan" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir. Fransızca sözcük Fransızca col "boyun" sözcüğünün küçültme halidir. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen collum sözcüğünden evrilmiştir.

dekont

Fransızca décompte "1. indirim, iskonto, 2. hesap dökümü" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca compter "hesaplamak" fiilinin fiilden türetilmiş isimidir. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen computare fiilinden evrilmiştir.

dekor

Fransızca décor "ziynet, süs" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince decus, decor- "1. zerafet, terbiye, uygun davranış, 2. ziynet, süs" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *déḱ-o-s biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *deḱ- "benimsemek, öğrenmek" kökünden türetilmiştir.

dekovil

Fransızca decauville "dar demiryolu hattı" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1889 Paris Sergisi.) Fransızca sözcük Paul Decauville "Fransız mühendis (1846-1922)" özel adından türetilmiştir.

dekstroz
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Hürriyet - gazete, 2003]
sitrik asit, glikozun türevi 'dekstroz'den elde ediliyor.

Köken

Fransızca ve İngilizce dextrose "glikozun türevi olan bir şeker" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince dexter "sağ" sözcüğünden +ose ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *deḱs- "sağ, güney" biçiminden evrilmiştir.


30.09.2017
dekupaj

Fransızca découpage "kesip parçalara ayırma" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca découper "kesip ayırmak" fiilinden +age ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Fransızca couper "kesmek" fiilinden de+ önekiyle türetilmiştir.

dekuple

Fransızca découpler "çift olan bir şeyi ayırmak" fiilinden alıntıdır. Fransızca fiil Fransızca coupler "çift kılmak, çift koşmak" sözcüğünden de+ önekiyle türetilmiştir.

del|mek

Eski Türkçe tel- "delmek" fiilinden evrilmiştir.

delalet

Arapça dll kökünden gelen dalāla(t) دلالة z "yol gösterme, işaret etme, delil olma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dalla دَلَّ z "gösterdi, işaret etti" fiilinin faˁāla(t) vezninde masdarıdır.

delege

Fransızca délegué "yetkilendirilmiş kimse, murahhas" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen delegatus sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince delegare "yetkilendirmek" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Latince fiil Latince lēgare "sözleşmek, görev vermek" fiilinden de+ önekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince lex, leg- "yasa" sözcüğü ile eş kökenlidir.