dama

dalyan1

Yunanca yazılı örneği bulunmayan *ta aliána "«balıkçılık yerleri»" sözcüğünden alıntı olabilir; ancak bu kesin değildir. Yunanca sözcük Yunanca aliía αλιεία z "balıkçılık, balıkhane" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Yunanca ve Eski Yunanca aliévō αλιεύω z "balık avlamak" fiilinden türetilmiştir.

dalyan2

Eski Türkçe taylaŋ "zarif, uzun boylu?" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tay "at yavrusu" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

dalyarak

Türkiye Türkçesi dal "çıplak?" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

dam1

Eski Türkçe tam "duvar" sözcüğünden evrilmiştir.

dam2

Fransızca dame "hanımefendi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince domina "ev sahibesi, hanımefendi" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince domus "ev, hane" sözcüğünün dişilidir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *dṓm-o-s biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *dem- kökünden türetilmiştir.

dama
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"hanımefendi" [ Vartan Paşa, Akabi Hikâyesi, 1851]
Boğos Ağa her oyun başlanmazdan evvel birer başga damaları angaje edip bana hiç bir defa kendisi ile birlikde oynayım deyu teklif etmedi. "... bir oyun" [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
dama: Malum oyun, nerd. dama tahtası, dama taşı.

Köken

Fransızca dame "1. hanımefendi, 2. iskambilde kraliçe, 3. dama oyunu" sözcüğünden alıntıdır.

Daha fazla bilgi için dam2 maddesine bakınız.

Ek açıklama

20. yy başlarına dek Türkçede dama ve madama biçimleri cari iken, daha sonra "hanımefendi" anlamında Fransızca güncel telaffuza daha uygun olan dam ve madam tercih edilmiştir.


19.02.2015
damacana

İtalyanca damigiana "büyük ve enli su şişesi" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Fransızca aynı anlama gelen dame-jeanne sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Provansal dilinde aynı anlama gelen damajana sözcüğü ile eş kökenlidir.

damak

Eski Türkçe tamġak "boğaz, geniz" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tam- "damlamak" fiilinden Eski Türkçe +(g)Ak ekiyle türetilmiştir.

damar

Eski Türkçe tamır "damar" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tam- "damlamak" fiilinden türetilmiştir.

damasko

İtalyanca damasco veya Fransızca damasque "Suriye kökenli ipekli kumaş, dımışkî" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Damasco "Dımışk, Şam" özel adından türetilmiştir.

damat

Farsça ve Orta Farsça dāmād داماد z "güvey, damat" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Eski Farsça yazılı örneği bulunmayan *dāmātar- "düğün sahibi" biçiminden alıntıdır. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde aynı anlama gelen zāmātar- sözcüğü ile eş kökenlidir. Avestaca sözcük Sanskritçe cāmātr जामातृ z "damat, güvey, koca" sözcüğü ile eş kökenlidir. Sanskritçe sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *ǵeme- "düğün, evlenmek" kökünden türetilmiştir.