dalalet

daktilo

Fransızca dactylo sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca dactylographe "parmakla yazma aygıtı" sözcüğünün kısaltmasıdır. Bu sözcük Eski Yunanca dáktylos δάκτυλος z "parmak" ve Eski Yunanca graphḗ γραφή z "yazı" sözcüklerinin bileşiğidir.

dal

Eski Türkçe tāl "ağaç dalı" sözcüğünden evrilmiştir.

dal|mak

Eski Türkçe tal- "1. çarpılmak, (bir şeye) çarpmak, 2. hastalanmak, özellikle sara veya akıl hastalığına tutulmak, sevdalanmak" fiilinden evrilmiştir.

dala|mak

Orta Türkçe tala- "(köpek) ısırmak, (ısırgan otu) yakmak" fiilinden evrilmiştir.

dalak

Eski Türkçe talak "1. sevda, melankoli, 2. bir organ, dalak" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tal "dalak" sözcüğünden Eski Türkçe +Ak ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tal- "1. çarpılmak, 2. cinnet getirmek, aklını yitirmek" fiili ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir. (Kaynak: OTWF I.75.)

dalalet
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ anon., Ferec ba'd eş-şidde, 1451 yılından önce]
bidˁat żalāletdür [yenilik sapkınlıktır] demişdür [ Meninski, Thesaurus, 1680]
zalālet: azmaklık. Aberratio, deviatio, error.

Köken

Arapça ḍll kökünden gelen ḍalāla(t) ضلالة z "yoldan çıkma, azma, sapma, sapkınlık" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḍalla ضَلَّ z "saptı, yanlış yola gitti" fiilinin faˁāla(t) vezninde masdarıdır.


01.09.2015
dalaş|mak

Orta Türkçe tala- "ısırmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Iş- ekiyle türetilmiştir.

dalga

Orta Türkçe talkaġ veya talkan "denizde çırpıntı, dalga" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Orta Türkçe yazılı örneği bulunmayan *talka- "çırpınmak, çalkalanmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +I(g) ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tal- "çarpmak, çırpmak" fiilinden türetilmiştir.

dalgıç

Türkiye Türkçesi dal- fiilinden Türkiye Türkçesinde +(g)Iç ekiyle türetilmiştir.

dalkavuk

Türkiye Türkçesi dal- veya dala- "çarpmak, çırpmak" fiilinden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

dallama

Türkiye Türkçesi dalyarak sözcüğü ile eş kökenlidir.