dakik

daim

Arapça dwm kökünden gelen dāˀim دائم z "devam eden, devamlı, kalıcı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dāma دَامَ z "kaldı, devam etti" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

daima

Arapça dāˀiman دائماً z "devamlı olarak" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dwm kökünden gelen dāˀim دائم z "devam eden" sözcüğünün zarfıdır.

dair

Arapça dwr kökünden gelen dāˀir دائر z "bir şey etrafında dönen, deveran eden" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dāra دار z "döndü" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

daire

Arapça dwr kökünden gelen dāˀira(t) دائرة z "döngü, dönüş, çember, halka" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dāra دار z "döndü" fiilinin fāˁila(t) vezninde etken fiil sıfatı dişilidir.

dakayık

Arapça dḳḳ kökünden gelen daḳāˀiḳ "incelikler, nüanslar" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça daḳīḳa(t) "ayrıntı, nüans" sözcüğünün faˁāˀil vezninde çoğuludur.

dakik
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"rafine" [ Ahmed b. Kadı-i Manyas, Gülistan tercümesi, 1429]
ẓarīf şiˁrler ve daḳīḳ nükteler söyler "hassas" [ Cumhuriyet - gazete, 1930]
Pek dakik kan tahlilatı "zamanında işleyen" [ Cumhuriyet - gazete, 1963]
KLM'in fevkalâde dakik olmasının sebebi tarifelerinin 7 ay önceden hazırlanmasıdır.

Köken

Arapça dḳḳ kökünden gelen daḳīḳ دقيق z "ince, hassas, narin" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça daḳḳa دقّ z "ufaladı, inceltti" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

Daha fazla bilgi için dikkat maddesine bakınız.

Ek açıklama

"Hassas, dikkatli, ince elenmiş" anlamını 1950'lere kadar korumuştur. Güncel anlamı, sözcüğün her türlü hassas cihaz ve özellikle saat imalatı için kullanılmasından türemiş ve belki dakika sözcüğünden etkilenmiş olmalıdır.


14.11.2019
dakika

Arapça dḳḳ kökünden gelen daḳīḳa(t) دقيقة z "1. partikül, incelik, ayrıntı, nüans, 2. derecenin altmışta biri" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça daḳḳa دقّ z "inceltti, küçülttü" fiilinden alıntıdır.

daksil

Daksil ticari markasından türetilmiştir. Bu sözcük Türkiye Türkçesi daktilo silgisi deyiminden türetilmiştir.

daktilo

Fransızca dactylo sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca dactylographe "parmakla yazma aygıtı" sözcüğünün kısaltmasıdır. Bu sözcük Eski Yunanca dáktylos δάκτυλος z "parmak" ve Eski Yunanca graphḗ γραφή z "yazı" sözcüklerinin bileşiğidir.

dal

Eski Türkçe tāl "ağaç dalı" sözcüğünden evrilmiştir.

dal|mak

Eski Türkçe tal- "1. çarpılmak, (bir şeye) çarpmak, 2. hastalanmak, özellikle sara veya akıl hastalığına tutulmak, sevdalanmak" fiilinden evrilmiştir.