dahi2

daği

Arapça ṭāġī طَّاغِي z "azgın, isyancı, tuğyan eden" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṭaġā "azı, taştı" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

dağla|mak

Eski Türkçe daġla- veya taġla- "kızgın demirle damgalamak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Farsça ve Orta Farsça dāġ "kızgın demirle vurulan damga" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde daχa- "yakmak" fiili ile eş kökenlidir. Avestaca fiil Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *dʰegʷʰ- biçiminden evrilmiştir.

dağlıç

Türkiye Türkçesi dağla- fiilinden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

daha

Türkiye Türkçesi daχı "keza, dahi" sözcüğünden evrilmiştir.

dahi1

Türkiye Türkçesi daḳı veya daχı "keza, ve [bağlaç], daha [zarf]" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe aynı anlama gelen takı sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tak- "eklemek" fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

dahi2
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Meninski, Thesaurus, 1680]
dāhī داهى: Versutus, subtilis mente ac ingenio. [ Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, 1900]
dāhiye: Harikulade zihin ve zekâ ve fetanet sahibi. (Fransızların génie lugatile ifade etdikleri maˁnāyı ifham içün zarūrīyül istiˁmal ve taˁmīmi elzem bir lugatdir.)

Köken

Arapça dhy kökünden gelen dāhi داهٍ z "kıvrak zekâlı, tedbirli, zeyrek" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dahā دها‎ z "kıvrak zekâlı idi" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

Daha fazla bilgi için deha maddesine bakınız.

Ek açıklama

19. yy sonlarında Fransızca génie karşılığı olarak dāhiye sözcüğü önerilmiş, ancak dāhī sözcüğü anlam kaymasıyla bu işlevi üstlenmiştir.

Benzer sözcükler

dahiyane


20.11.2014
dahil1

Arapça dχl kökünden gelen daχl دَخْل z "1. girme, giriş, 2. getiri, gelir, verim, 3. sövme, sözlü saldırı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça daχala دَخَلَ z "girdi" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.

dahil2

Arapça dχl kökünden gelen dāχil داخل z "giren, duhul eden, içte olan" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça daχala دَخَلَ z "girdi" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

daim

Arapça dwm kökünden gelen dāˀim دائم z "devam eden, devamlı, kalıcı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dāma دَامَ z "kaldı, devam etti" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

daima

Arapça dāˀiman دائماً z "devamlı olarak" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dwm kökünden gelen dāˀim دائم z "devam eden" sözcüğünün zarfıdır.

dair

Arapça dwr kökünden gelen dāˀir دائر z "bir şey etrafında dönen, deveran eden" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dāra دار z "döndü" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.