dağla|mak

dağar

Eski Türkçe taġar "torba, çuval" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Moğolca aynı anlama gelen dagari تغار z sözcüğü ile eş kökenlidir.

dağdağa

Arapça kökünden gelen daġdaġa(t) دغدغة z "1. gıdıklanma, gıcık, 2. anlaşılmaz söz, kafa karışıklığı, 3. kargaşa, teşviş" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük daġdaġa دَغْدَغَ z "gıdıkladı, anlaşılmaz şekilde konuştu vb." sözcüğünün faˁfaˁa(t) vezninde murabba (dörtlü) masdarıdır.

dağıl|mak

Eski Türkçe tarıl- "dağılmak" fiili ile eş kökenlidir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tar- "yaymak, dağıtmak" fiilinden Eski Türkçe +Il- ekiyle türetilmiştir.

dağıt|mak

Eski Türkçe tarıt- "tohum saçmak, ekin ekmek veya ektirmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tar- "saçmak, dağıtmak" fiilinden türetilmiştir.

daği

Arapça ṭāġī طَّاغِي z "azgın, isyancı, tuğyan eden" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ṭaġā "azı, taştı" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

dağla|mak
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
ol atın taġladı [[atını damgaladı]] (...) dāġ [[Atlara ve başka hayvanlara vurulan damga. Farsîler bu sözcüğü Türklerden almıştır. Türklerle karşılaştırıldığında Farsîler hayvan sürülerine sahip değildir, dolayısıyla dillerinde bu sürüleri birbirinden ayırt etmek için kullanılan damgayı anlatan bir sözcük olması imkânsızdır.]] Türkiye Türkçesi: dağlağu "dağlama aleti" [ Geredeli İshak , Edviye-i Müfrede, 1389]
ve bir niçeler ṭağlağu ile ṭağlarlar.

Köken

Eski Türkçe daġla- veya taġla- "kızgın demirle damgalamak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Farsça ve Orta Farsça dāġ "kızgın demirle vurulan damga" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Avesta (Zend) dilinde daχa- "yakmak" fiili ile eş kökenlidir. Avestaca fiil Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *dʰegʷʰ- biçiminden evrilmiştir.

Ek açıklama

Karş. Soğdca dġ- "yakmak". • Farsçaya Türkçeden alındığına ilişkin Kaşgarî'nin görüşü ikna edici değildir. Divan'da "Türkçe" olarak gösterilen d- önsesli 14 sözcükten en az altısı yabancı alıntı, diğerleri onomatope veya t- önsesli Türkçe sözcüklerin diyalekt varyantları olması dikkati çeker.

Benzer sözcükler

dağlağı, dağlanmak

Bu maddeye gönderenler

dağlıç


14.12.2015
dağlıç

Türkiye Türkçesi dağla- fiilinden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

daha

Türkiye Türkçesi daχı "keza, dahi" sözcüğünden evrilmiştir.

dahi1

Türkiye Türkçesi daḳı veya daχı "keza, ve [bağlaç], daha [zarf]" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe aynı anlama gelen takı sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tak- "eklemek" fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

dahi2

Arapça dhy kökünden gelen dāhi داهٍ z "kıvrak zekâlı, tedbirli, zeyrek" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dahā دها‎ z "kıvrak zekâlı idi" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

dahil1

Arapça dχl kökünden gelen daχl دَخْل z "1. girme, giriş, 2. getiri, gelir, verim, 3. sövme, sözlü saldırı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça daχala دَخَلَ z "girdi" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.