düzel|mek

düven

Yeni Yunanca dukánion δουκάνιον z "ekini kabuğundan ayırmak için kullanılan cihaz, düven" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen tykánē τυκάνη z sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca týkos τύκος z "taşçı keskisi, balta" sözcüğünden türetilmiştir.

düver

Yeni Yunanca dokárion δοκάριον z sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Yeni Yunanca dokós δοκός z "kalın direk, mertek" sözcüğünün küçültme halidir. Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen dokós veya dokíon sözcüğünden evrilmiştir. Yunanca sözcük Eski Yunanca dékomai δέκομαι z "üstüne almak, kabul etmek" fiilinden türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *deḱ- "almak, kabul etmek" kökünden evrilmiştir.

düyun

Arapça dyn kökünden gelen duyūn ديون z "borçlar" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça dayn دين z "borç" sözcüğünün fuˁūl vezninde çoğuludur. Bu sözcük Arapça dāna دَانَ z "1. borç aldı, borç verdi, 2. yargıladı, hükmü altında aldı" fiilinin tekilidir.

düz

Eski Türkçe tüz "barışık, uyumlu, düzenli, düzgün" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tüz- "sıraya koymak, dizmek, düzenlemek" fiili ile eş kökenlidir.

düz|mek

Eski Türkçe tüz- "düzenlemek, doğrultmak" fiilinden evrilmiştir.

düzel|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
yer tüzüldi [[yer düzleşti]] (...) yer tüzerdi [[yer düzleşti]] Kıpçakça: [ Ebu Hayyan, Kitabu'l-İdrak, 1312]
tüzeldi ... düzeldi: astawā [eşitlendi, düzleşti]

Köken

Orta Türkçe düz sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +Al- ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için düz- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Eski Türkçe tüzül- fiilinin OTü tipik /U/ > /A/ değişimine uğramış hali olabileceği gibi, tüz/düz sıfatından türetilmiş yeni bir fiil de söz konusu olabilir. Modern dönemde bu ikinci yoruma uygun olarak TTü ayrı bir düzül- fiili belirmiştir.

Benzer sözcükler

düzeltmek, düzelti, düzeltmen


05.10.2017
düzen

Türkiye Türkçesi düze- "düzeltmek, düzenlemek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +In ekiyle türetilmiştir.

düzenek

Türkiye Türkçesi düz- fiilinden Yeni Türkçe +AnAk ekiyle türetilmiştir.

düzenle|mek

Türkiye Türkçesi düzen sözcüğünden Yeni Türkçe +lA- ekiyle türetilmiştir.

düzey

Türkiye Türkçesi düz sözcüğünden Yeni Türkçe +(g)Ay ekiyle türetilmiştir.

düzgün

Türkiye Türkçesi düz- "düzenlemek, tanzim etmek, terkip etmek" fiilinden Türkiye Türkçesinde +gIn ekiyle türetilmiştir.