dürt|mek

dünya

Arapça dnw kökünden gelen dunyāˀ دُنْياء z "yeryüzü" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça adnā أدنَى z "daha aşağıda veya beride olan" sözcüğünün fuˁlāˀ vezninde sıfat dişilidir. Bu sözcük Arapça danī "aşağı, beride" sözcüğünün kıyas halidir.

düo

İtalyanca duo "(müzikte) ikili" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Latince duo "iki" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *dwóh₁ (*dwṓ) biçiminden evrilmiştir.

düplikat

Fransızca duplicate "bir belgenin ikinci kopyası" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen duplicata sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince duplicatus "ikiye katlanmış, kopyalanmış" sözcüğünün nötr çoğuludur. Latince sözcük Latince duplicare "ikiye katlamak, ikilemek, kopyalamak" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Latince fiil Latince duplex, duplic- "iki kat" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir.

dür|mek

Eski Türkçe tür- "top veya rulo yapmak, bohça etmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tevür- "döndürmek" fiilinden evrilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

dürbün

Farsça dūrbīn دوربين z "uzağı gören" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça dūr دور z "uzak" ve Farsça bīn بين z "gören" sözcüklerinin bileşiğidir.

dürt|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
köŋke yağ türtti [deriye yağ sürdü] Türkiye Türkçesi: [ Dede Korkut Kitabı, 1400? yılından önce]
Çenberüme alca kanum dürteyinmi? Türkiye Türkçesi: "... sivri bir şeyle sançmak" [ Meninski, Thesaurus, 1680]
mızrak uci ile dörtüp

Köken

Eski Türkçe türt- "yağ sürmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tür- "dürmek, toplamak" fiilinden Eski Türkçe +It- ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

Daha fazla bilgi için dür- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Dür- fiiliyle anlam ilişkisi muğlaktır. Fiilin iki anlamı (1. "eliyle oğmak", 2. "sivri bir şey değdirmek") arasındaki ilişki de açık değildir.

Benzer sözcükler

dürtüklemek, dürtüşmek, dürtüştürmek

Bu maddeye gönderenler

dürtü


29.05.2015
dürtü

Türkiye Türkçesi dürt- fiilinden Türkiye Türkçesinde +I(g) ekiyle türetilmiştir.

dürüm

Türkiye Türkçesi dür- fiilinden Türkiye Türkçesinde +Im ekiyle türetilmiştir.

dürüst

Farsça drust درست z "doğru, düz" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen druwişt veya druşt sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Farsça yazılı örneği bulunmayan *druv-işta- "en doğru, tam doğru" biçiminden evrilmiştir. Eski Farsça biçim Eski Farsça duruva- "doğru" sözcüğünden türetilmiştir. Eski Farsça sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *drewh₂- (*drew-) "sağ, sağlam, doğru" biçiminden evrilmiştir.

dürzü

Arapça durzī درزى z "Suriye ve Lübnan'da yaşayan bir dini topluluğun mensubu" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Muḥammad İsmāil al-Darzī "Dürzi dininin kurucusu (ö. 1019)" sözcüğünün nisbet halidir. Bu sözcük Farsça darzī درزى z "terzi" sözcüğünden türetilmiştir.

düstur

Arapça dstr kökünden gelen dustūr دستور z "1. yasa, kural, ilke, 2. baş vezir" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Farsça dastūr دستور z "ferman" sözcüğünden alıntıdır.