dürüst

dür|mek

Eski Türkçe tür- "top veya rulo yapmak, bohça etmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tevür- "döndürmek" fiilinden evrilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

dürbün

Farsça dūrbīn دوربين z "uzağı gören" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça dūr دور z "uzak" ve Farsça bīn بين z "gören" sözcüklerinin bileşiğidir.

dürt|mek

Eski Türkçe türt- "yağ sürmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe tür- "dürmek, toplamak" fiilinden Eski Türkçe +It- ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

dürtü

Türkiye Türkçesi dürt- fiilinden Türkiye Türkçesinde +I(g) ekiyle türetilmiştir.

dürüm

Türkiye Türkçesi dür- fiilinden Türkiye Türkçesinde +Im ekiyle türetilmiştir.

dürüst
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Edib Ahmed, Atebet-ül Hakayık, 1250 (1444) yılından önce]
teŋ ese teŋedi durustḳa bädäl [ Codex Cumanicus, 1303]
rectus [doğru]: Fa: drust - Tr: χoni [köni]

Köken

Farsça drust درست z "doğru, düz" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Orta Farsça aynı anlama gelen druwişt veya druşt sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Farsça yazılı örneği bulunmayan *druv-işta- "en doğru, tam doğru" biçiminden evrilmiştir. Eski Farsça biçim Eski Farsça duruva- "doğru" sözcüğünden türetilmiştir. Eski Farsça sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *drewh₂- (*drew-) "sağ, sağlam, doğru" biçiminden evrilmiştir.

Ek açıklama

Aynı HAvr kökten İngilizce true "doğru" ve bunun superlativ halinden trust "güven". Her iki sözcük Germence *treuw- "düz, doğru, sağ" kökünden gelir. • Aynı HAvr kökünden Latince durus "sert, sağlam".

Bu maddeye gönderenler

dendroloji (darağacı), durum2, nazdrovye, tröst


09.04.2015
dürzü

Arapça durzī درزى z "Suriye ve Lübnan'da yaşayan bir dini topluluğun mensubu" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Muḥammad İsmāil al-Darzī "Dürzi dininin kurucusu (ö. 1019)" sözcüğünün nisbet halidir. Bu sözcük Farsça darzī درزى z "terzi" sözcüğünden türetilmiştir.

düstur

Arapça dstr kökünden gelen dustūr دستور z "1. yasa, kural, ilke, 2. baş vezir" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Farsça dastūr دستور z "ferman" sözcüğünden alıntıdır.

düş

Eski Türkçe tǖş "1. durma, durak, 2. dinlenme, uyku, 3. rüya" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe tül "rüya" sözcüğü ile eş kökenlidir.

düş|mek

Eski Türkçe tüş- "1. inmek, konmak, durmak, 2. düşmek" fiilinden evrilmiştir.

düşes

Fransızca duchesse "dükün eşi; bir tür ipekli kumaş" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince ducissa sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince dux, duc- "dük" sözcüğünün dişilidir.