dön|mek

dök|mek

Eski Türkçe tök- "(sıvı bir şeyi) akıtmak, dökmek" fiilinden evrilmiştir.

döl

Eski Türkçe töl "yavru" sözcüğünden evrilmiştir.

dölek

Oğuzca tölek "sakin, dinç, mutlu" sözcüğünden alıntıdır. Oğuzca sözcük Eski Türkçe töle- "yavrulamak" fiilinden Eski Türkçe +Uk ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe töl "yavru" sözcüğünden Eski Türkçe +(g)A- ekiyle türetilmiştir.

dölüt

Türkiye Türkçesi döl sözcüğünden Yeni Türkçe +Ut ekiyle türetilmiştir.

dömi+

Fransızca ve İngilizce demi+ "[bileşik adlarda] yarı" parçacığından alıntıdır. Fransızca parçacık Latince dimidius "ortadan ikiye bölünmüş, yarım" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Latince medius "orta" sözcüğünden dis+ önekiyle türetilmiştir.

dön|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Oğ: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
ol ewiŋe tȫndi [[evine döndü - Oğuzca]] (...) töŋderdi [[döndürdü, alt üst etti]] (...) töŋüldi [[ümidini keserek vez geçti]] Türkiye Türkçesi: [ Meninski, Thesaurus, 1680]
dönek (...) sözinden ve ıḳrārinden döner adem (...) yehudīden dönme, ādemden dönme meymūn Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
baş dönmek (...) gözler dönmüş, tersi dönmüş Türkiye Türkçesi: döner kebap [ Cumhuriyet - gazete, 1930]
kocaman bir sırığa çevrilmiş olarak bizim döner kebap halinde halkın arzuyu istihasına (...)

Köken

Oğuzca tȫn- "dönmek" fiilinden evrilmiştir. Oğuzca fiil Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *tegün- veya *tevün- biçiminden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe tegir- veya tevür- "döndürmek" fiilinden Eski Türkçe +In- ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için devir- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Kaşgarî bu fiilin Oğuz ve Kıpçak dillerine özgü olduğunu belirtir. Ancak karş. Kırgızca döŋölök "tekerlek", töŋkör- "devirmek, altını üstüne getirmek", töŋkörüş "devrim", töŋkölük "halka, yüzük".

Benzer sözcükler

döndermek, döndürmek, döndürgeç, döne, döneğen, dönek, döner, dönge, dönme, dönük, dönülmek, dönüş, içe dönük


18.08.2015
dönem

Türkiye Türkçesi dön- fiilinden Yeni Türkçe +Am ekiyle türetilmiştir.

dönemeç

Türkiye Türkçesi dön- fiilinden Türkiye Türkçesinde +(A)mAç ekiyle türetilmiştir.

dönence

Türkiye Türkçesi dönen sözcüğünden Yeni Türkçe +çA ekiyle türetilmiştir.

döngel

Türkiye Türkçesi dön- fiilinden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

döngü

Türkiye Türkçesi dön- fiilinden Yeni Türkçe +gU ekiyle türetilmiştir.