cumhuriyet

cuma

Arapça cmˁ kökünden gelen cumˁa(t) جمعة z "1. toplantı, cemiyet, 2. cuma namazı kılınan gün" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça camaˁa جَمَعَ z "topladı" fiilinin fuˁla(t) vezninde ismi merresidir.

cumba

İtalyanca gibbo "çıkıntı, binalarda üst kat çıkıntısı" sözcüğünden alıntıdır.

cumbul

"suya düşme sesi" Ses yansımalı sözcüktür.

cumburlop

cup veya cumbur "düşme sesi, özellikle suya düşme sesi" ses yansımalı sözcüğünden türetilmiştir.

cumhur

Arapça cmhr kökünden gelen cumhūr جمهور z "birikme, yığın, birikinti, halk kalabalığı" sözcüğünden alıntıdır.

cumhuriyet
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Yeni Osmanlıca: "Fr république çevirisi" [ Amedî Galib Efendi, Sefaret Mektupları, 1802]
França cümhūruna me'muriyetinize mebni ... Fransa cümheriyesinin mevālātına dāir... [ Şinasi, Tasvir-i Efkâr makaleleri, 1862]
Amerika Memālik-i Müctemiˁāsı ahalisinden Cenublular, cümhūriyet idāresinde ve Hıristiyan mezhebinde oldukları halde... [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
cümhūr: ... Müntehab reis nezaretiyle hükümet. cümhūriyet.

Köken

Arapça cumhūr "çokluk, kalabalık, halk" sözcüğünden +īya(t)2 ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için cumhur maddesine bakınız.

Ek açıklama

İsviçre ve Hollanda gibi ülkelerin yönetim biçimine Osmanlı kullanımında önceleri cümhūr adı verilirken, 19. yy'da cümhūriyet sözcüğü tercih edildi. Masdara eklenen +īyet eki müvelleddir.

Benzer sözcükler

cemahiriye


07.11.2018
cunta

İngilizce junta "ihtilal komitesi" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İspanyolca junta "1. birlik, ittifak, 2. ihtilal komitesi" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince iuncta sözcüğünden evrilmiştir.

cup

"suya düşme sesi" Ses yansımalı sözcüktür.

cura

Farsça cūra veya curra جوره/جرّه z "1. küçük, 2. tambura benzer küçük çalgı" sözcüğü ile eş kökenlidir.

curcuna

Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

cursor

İngilizce cursor "bilgisayar ekranında güncel konumu gösteren işaret, imleç" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Latince cursor "koşucu" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince currere "koşmak" fiilinden +(t)or ekiyle türetilmiştir.