beri1

bergamot

Fransızca bergamote "1. Anadolu kökenli bir tür kokulu armut, 2. İtalya'nın Calabria bölgesine özgü çok kokulu bir turunçgil, citrus bergamia" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İtalyanca aynı anlama gelen bergamotta sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Türkiye Türkçesi beğ armudu deyiminden alıntıdır.

bergüzar

Farsça barguḏār بر گذار z "yolluk, yolcuya verilen hediye" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça guḏār "yol, gidiş" sözcüğünden bar+ önekiyle türetilmiştir.

berhane

Farsça bār-χāne بارخانه z "yüklük, depo, eşya ile dolu ev" deyiminden alıntıdır. Farsça deyim Farsça bār بار z "yük" ve Farsça χāne خانه z "ev" sözcüklerinin bileşiğidir.

berhava

Farsça bar-havā برهوا z "havaya, havada" sözcüğünden alıntıdır.

berhudar

Farsça barχordār برخوردار z "nasipli" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça barχordan برخوردن z "faydalanmak, nimete kavuşmak" fiilinden türetilmiştir. Bu sözcük Farsça bar "meyve, ürün" ve Farsça χordan, χor- خوردن, خور z "yemek" sözcüklerinin bileşiğidir.

beri1
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Orhun Yazıtları, 735]
ilgerü kıtan tatabı bodun tapa, bérgerü tabgaç tapa [ileride/doğuda Hıtay ve Tatabı budununa dogru, beride/güneyde Çin'e doğru] Eski Türkçe: [ Chuastuanift: Ein Sündenbekenntnis der manichäisch, 900 yılından önce]
kértü teŋrig arıġ nomuġ biltükümüzde bérü [gerçek tanrıyı arı yasayı bildiğimizden berü] Eski Türkçe: [ Uygurca İyi ve Kötü Prens Öyküsü, 1000 yılından önce]
yér teŋri törümişte bérü bay yéme bar, yok çığay yéme bar [yer ve gök yaratıldıktan beri zengin de var, yoksul da var]

Köken

Eski Türkçe bérü veya bérgerü "1. bu yanda, bu yana, 2. güney" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe bér- "vermek" fiilinden Eski Türkçe +(g)ArU ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için ver- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Al- fiili ile ileri, ver- fiili ile beri arasındaki semantik ilişki ilgi çekicidir. Özne açısından değil, hitap edilen kişi (ikinci şahıs) açısından düşünüldüğünde bağlantı daha kolay anlaşılır.

Benzer sözcükler

beriki

Bu maddeye gönderenler

gelberi


21.09.2017
beri2

Arapça brA kökünden gelen barī برىّ z "kurtulmuş, aklanmış, muaf" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça baraˀa برأ z "kurtuldu, aklandı" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.

beriberi

Fransızca béribéri veya İngilizce beriberi "tropik bölgelerde rastlanan bir hastalık" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Sinhali (Sri Lanka) dilinde beri "yorgun, halsiz" sözcüğünden türetilmiştir.

berilyum

Yeni Latince beryllium "parlak kristalleri olan bir element" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1828 Fr. Wöhler, Alm. kimyacı.) Latince sözcük Latince beryllus "akuamarin veya zümrüt, genel olarak kristal" sözcüğünden +ium ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen bḗryllos βήρυλλος z sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Yunanca sözcük Eski Farsça aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *vilūrya biçiminden alıntıdır. ) Eski Farsça biçim Sanskritçe vaiḍūrya वैडूर्य z "bir tür mücevher, kristal, kedigözü" sözcüğünden alıntı olabilir; ancak bu kesin değildir.

berim

Yeni Türkçe yazılı örneği bulunmayan *ber- sözcüğünden +Im ekiyle türetilmiştir.

berjer

Fransızca bergère "1. kadın çoban, 2. bir tür koltuk" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca berger "çoban, çoban köpeği" sözcüğünün dişilidir.