berdelacuz

berbat

Farsça bar bād dādan برباد دادن z "rüzgâra savurmak, yok etmek" deyiminden alıntıdır. Farsça deyim Farsça bād باد z "rüzgâr" sözcüğünden bar+ önekiyle türetilmiştir.

berber

İtalyanca barbièr veya barbiere "sakal traşı yapan kimse" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük İtalyanca barba "sakal" sözcüğünden türetilmiştir.

berberis

Yeni Latince berberis "bir süs bitkisi" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

berceste

Farsça barcaste برجسته z "kabaran, sıçrayan, (mec.) öne çıkan" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Farsça barcastan برجستن z "yukarı sıçramak, kalkmak" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır. Bu sözcük Farsça castan "sıçramak, seğirmek" fiilinden bar+ önekiyle türetilmiştir.

berdel

Kürtçe (Kurmanci) berdêl "1. değiştokuş, takas, 2. başlık parası yerine aynı aileden kız almak suretiyle yapılan takas" sözcüğünden alıntıdır. Kürtçe sözcük Kürtçe (Kurmanci) ber- "üzerine, bir şeyin yerine (edat)" ve Kürtçe (Kurmanci) dêl "değişme, bedel" sözcüklerinin bileşiğidir.

berdelacuz
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
berdel-ˁacüz عجز: Kocakarı soğuğu derler, galatı berdel-ˁacūz عجوز. [ Yazıcı Salahuddin Ef., Melhame-i Şemsiyye terc., 1408]
yigirmi altıncı güni berd-i ˁacüz, yaˁni karı kayı dirler ˁurfī söz

Köken

Arapça bardu'l-ˁacuz بردالعجز z "kışın sonundaki en soğuk beş gün" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça brd kökünden gelen bard برد z "soğuk" ve Arapça ˁcz kökünden gelen ˁacuz عجز z "kıç, art, bir şeyin son bölümü, şiirde bir beytin son ayağı" sözcüklerinin bileşiğidir.

Daha fazla bilgi için bürudet, acz maddelerine bakınız.

Ek açıklama

"Kocakarı soğuğu" adı, Arapça deyimin Türkçede yanlış telaffuzundan (ˁacüz yerine ˁacūz) doğmuş bir ifadedir.


26.05.2015
berdevam

Farsça bar-davām بردوام z "sürekli, devamlı" sözcüğünden alıntıdır. Farsça sözcük Arapça dawām دوام z sözcüğünden bar+ önekiyle türetilmiştir.

berduş

Farsça χāne bar dūş خانه بر دوش z "«evi omuzda», evsiz barksız kimse" deyiminden alıntıdır. Farsça deyim Farsça dūş veya doş دوش/دوش z "omuz" sözcüğünden bar+ önekiyle türetilmiştir.

bere1

Orta Türkçe (sadece Kıpçak ve Oğuz lehçelerinde) bere "hafif yara" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe bez "yara izi" sözcüğü ile eş kökenlidir.

bere2

Fransızca béret "düz tepeli kenarsız şapka" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Provansal dilinde aynı anlama gelen berret sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Geç Latince birrus "bir tür külahlı cübbe, burnus" sözcüğünün küçültme halidir.

bereket

Arapça brk kökünden gelen baraka(t) بركة z "Allah’ın verdiği nimet, bolluk, verimlilik" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice bərākā veya bərāktā ברכא/ברכתא z "1. diz çökerek yapılan dua, 2. nimet, bolluk, verimlilik" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İbranice aynı anlama gelen bərakah ברכה z sözcüğü ile eş kökenlidir. İbranice sözcük İbranice berek ברך z "diz" sözcüğünden türetilmiştir.