balık

baldız

Eski Türkçe baltır veya baltız "küçük kız kardeş" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe bala "çocuk, küçük" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

baldo

İtalyanca baldo "1. yiğit, gözüpek, mağrur, 2. İtalya'da geliştirilen bir pirinç cinsi" sözcüğünden alıntıdır. İtalyanca sözcük Eski Yüksek Almanca bald "yiğit, cesur" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Germence aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *baltho-z biçiminden evrilmiştir.

bale

Fransızca ballet "gösteri dansı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İtalyanca balletto "dansçık, kısa gösteri dansı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İtalyanca ballo "dans, raks" sözcüğünün küçültme halidir.

balerin

Fransızca ballerine "kadın bale sanatçısı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İtalyanca aynı anlama gelen ballerina sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İtalyanca ballare "dans etmek" fiilinden +in° ekiyle türetilmiştir.

balgam

Arapça blġm kökünden gelen balġam بلغم z "irin, iltihap, eski tıbba göre insanı oluşturan dört unsurdan biri" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen phlégma φλέγμα z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca phlégō φλέγω, φλογ- z "yanmak, iltihaplanmak" fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir.

balık
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Uygurca İyi ve Kötü Prens Öyküsü, 1000 yılından önce]
kuşçı keyikçi balıkçı avçı torçı tuzakçı bulup ayığ kılınç kılur, tınlığlarığ ölürür [kuşçu, geyik avcısı, balıkçı, avcı, ağla kuş avlayan, tuzakla kuş tutan kötü işler yapıyor, canlıları öldürüyor] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
balık: as-samak [fish] (...) aṭ-ṭīn [çamur] Türkiye Türkçesi: balık sırtı [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
balık sırtı kaldırım Türkiye Türkçesi: balıklama [ Mehmed Bahaeddin (Toven), Yeni Türkçe Lugat, 1924]
plonjon: Kalecinin kale köşelerinden girecek topu tevkif için (...) balıklama atlaması.

Köken

Eski Türkçe balık "1. çamur, balçık, 2. balık (su canlısı)" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe bal- "bağlanmak, saplanmak" fiilinden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

Ek açıklama

Eski Türkçe bal- fiilinin muhtemelen "yapışmak, cıvık olmak" gibi bir yan anlamından. Ancak Eski Türkçe +Ik eki açıklanmaya muhtaçtır.

Benzer sözcükler

balık gözü, balık sırtı, balıkçı, balıkhane, balıklama

Bu maddeye gönderenler

alabalık, balçık, baldır (baldıran), balıkçıl


29.10.2020
balıkçıl

Türkiye Türkçesi yazılı örneği bulunmayan *balıkçin "balıkçı kuşu" biçiminden evrilmiştir. Türkçe biçim Eski Türkçe balık ve Eski Türkçe +çin "kuş" sözcüklerinin bileşiğidir.

balici

Bally "İsviçreli ayakkabı imalatçısı, bu firma tarafından pazarlanan bir tür selülozik tutkal" ticari markasından türetilmiştir.

baliğ

Arapça blġ kökünden gelen bāliġ بالغ z "ulaşan, erişen, varan" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça balaġa بَلَغَ z "ulaştı, yetişti" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

balina

İtalyanca balena veya Fransızca baleine "denizde yaşayan büyük memeli" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen balaena sözcüğünden evrilmiştir. Latince sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen phállaina φάλλαινα z sözcüğü ile eş kökenlidir. Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰl̥-nó-s biçiminden türetilmiştir. (Kaynak: Pokorny, Indogermanisches Etym. Worterb. sf. 120.) Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰel-¹ "şişmek, kabarmak" kökünden türetilmiştir.

balistik

Fransızca balistique "top veya mermi atımı bilimi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca bállista βάλλιστα z "mermi atan mekanik cihaz, mancınık" sözcüğünden +ik° ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca bállō βάλλω z "atmak" fiilinden türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gʷl̥-ne-h₁- (*gʷl̥-ne-e-) biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *gʷelH- (*gʷel-) "atmak, atılmak" kökünden türetilmiştir.