başka

başak

Eski Türkçe başak "başçık, mızrak ve ok başı" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe baş sözcüğünden Eski Türkçe +Ak ekiyle türetilmiştir.

başar|mak

Orta Türkçe başġar- "1. bitirmek, sona getirmek, 2. başa çıkmak" fiilinden evrilmiştir. Türkçe fiil Eski Türkçe baş sözcüğünden Eski Türkçe +(g)Ar- ekiyle türetilmiştir.

başarı

Türkiye Türkçesi başar- fiilinden Yeni Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

başat

Türkiye Türkçesi başa- "başa geçmek, önden gitmek" fiilinden Yeni Türkçe +Ut ekiyle türetilmiştir. Türkçe fiil Türkiye Türkçesi baş sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +(g)A- ekiyle türetilmiştir.

başbuğ

Türkiye Türkçesi baş ve Türkiye Türkçesi buğ "reis, emir, asker başı" sözcüklerinin bileşiğidir. Bu sözcük Eski Türkçe ve Türkiye Türkçesi aynı anlama gelen beg sözcüğü ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir.

başka
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Kıpçakça: [ Codex Cumanicus, 1303]
preter & sine - Tr: basχa Türkiye Türkçesi: başına "başka" [ Mercimek Ahmed, Kâbusname terc., 1432]
ammā bu Teşrīḥ-i Büzürg, Sitte ˁAşere'den degüldür, başına kitābdur Çağatayca: [ Pavet de Courteille, Dictionnaire Turc Oriental, 1500 yılından önce]
başka: à part, séparément, de nouveau Türkiye Türkçesi: başka çıkmak [ Lugat-i Ni'metullah, 1540]
serāmed [Fa.]: Her sanˁatın aˁlā mertebesinde olan kimesne ve başka çıkmış ve temām olmış. Türkiye Türkçesi: [ Meninski, Thesaurus, 1680]
Varad serhaddi memāliki islāmiyeden başka bir eyālet olup (...) başka çıkmak: creari magistrum, emancipari [bir sanatta usta payesi almak, bağımsız olmak] (...) başka yere komak

Köken

Orta Türkçe başka veya başġa "başa (dativ), kendi başına, ayrı" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe baş sözcüğünden Eski Türkçe +kA ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için baş maddesine bakınız.

Ek açıklama

+kA ETü dativ ekidir. Karş. Türkiye Türkçesi başka çıkmak "başa çıkmak" > "bir meslekte usta payesi alarak ayrı dükkân açmak". Bir başka "bir başına, kendi başına" deyiminden anlam evrimiyle sıfat niteliği kazanmıştır.

Benzer sözcükler

başkaca, başkalaşmak, başkalaşım, başkalık


01.06.2015
başkan

Eski Türkçe başġan "reis, lider" sözcüğünden alıntıdır. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe baş sözcüğünden Eski Türkçe +(g)An ekiyle türetilmiştir.

başkent
başla|mak

Eski Türkçe başla- "baş olmak, başta olmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe baş sözcüğünden Eski Türkçe +lA- ekiyle türetilmiştir.

başlangıç

Türkiye Türkçesi başlan- fiilinden Türkiye Türkçesinde +(g)Iç ekiyle türetilmiştir.

başlık

Türkiye Türkçesi baş sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +lIk ekiyle türetilmiştir.