büyü|mek

bütan

Fransızca butane "kimyasal bir bileşik" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca acide butyrique "bütirik asit, bozulmuş tereyağında bulunan bir asit" deyiminden türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca boutýron βουτύρον z "tereyağı" sözcüğünden türetilmiştir. Yunanca sözcük Eski Yunanca boús βούς z "sığır, inek" ve Eski Yunanca týros τύρος z "kaymak, lor veya peynir" sözcüklerinin bileşiğidir.

bütçe

Fransızca budget "gelir ve giderleri gösteren çizelge" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İngilizce budget "1. evrak veya para kesesi, özellikle İngiltere Hazine Bakanının yıllık hazine hesabını Parlamentoya sunarken kullandığı çanta [esk.], 2. hükümet bütçesi, gelir-gider çizelgesi" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Fransızca bouget "kese, dağarcık, çıkın" sözcüğünden alıntıdır. Eski Fransızca sözcük Latince bulga "torba, bohça" sözcüğünün küçültme halidir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰelǵʰ- "şişmek" biçiminden evrilmiştir.

bütün

Eski Türkçe bütün "tam, kâmil, olgun" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe büt- "bitmek, kemale ermek" fiilinden Eski Türkçe +In ekiyle türetilmiştir.

büvet

Türkiye Türkçesi büget veya bügüt "bir engelden ötürü oluşan su birikintisi" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Türkiye Türkçesi büge- "suyun önünü tıkamak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Ut ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe bük "engel, tıkaç, set" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +(g)A- ekiyle türetilmiştir.

büyü

Eski Türkçe bögü veya bügü "alim, hekim, şaman" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Moğolca aynı anlama gelen bögü sözcüğü ile eş kökenlidir.

büyü|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Türkische Turfantexte 1-9, Uygurca metinler, 900 yılından önce]
katıġı bedümiş padd [sertliği/şiddeti artmış padd?] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
oġlan beḏüdi [[çocuk büyüdü]] (...) ol oġlanıġ beḏütti [[o çocuğu büyüttü ve yetiştirdi]]

Köken

Eski Türkçe bedü- "büyümek" fiilinden evrilmiştir.

Ek açıklama

Eski Türkçe /d/ > Türkiye Türkçesi /y/ evrimi standarttır. İlk hecede regresif asimilasyon görülür: bedü- > beyü- > büyü-.

Benzer sözcükler

büyütmek

Bu maddeye gönderenler

büyük, büyüteç


31.03.2015
büyük

Eski Türkçe bedük "büyük" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe bedü- "büyümek" fiilinden Eski Türkçe +Uk ekiyle türetilmiştir.

büyüteç

Türkiye Türkçesi büyüt- fiilinden Yeni Türkçe +(g)Aç ekiyle türetilmiştir.

büz

Fransızca buse "künk" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Holandaca buyse sözcüğünden alıntıdır.

büz|mek

Orta Türkçe büz- "burmak, bükmek" fiilinden evrilmiştir. Türkçe fiil Eski Türkçe aynı anlama gelen bür- fiili ile eş kökenlidir.

büzük

Orta Türkçe büzük "anüs" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe büz- fiilinden Eski Türkçe +Uk ekiyle türetilmiştir.