amfiteatr

amerikyum

İngilizce americium "yapay bir element" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1944 Glenn Seaborg, Amer. kimyacı.) İngilizce sözcük America "bir kıta" özel adından +ium ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Americus Vespucci "yeni kıta fikrini popülerleştiren İtalyan tacir ve seyyah (1454-1512)" özel adından türetilmiştir.

ametal

Fransızca yazılı örneği bulunmayan *amétale "metal olmayan mineral" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca métallon μέταλλον z sözcüğünden a(n)+ önekiyle türetilmiştir.

ametist

Fransızca amethyste "bir tür süs taşı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca améthystos αμέθυστος z "«sarhoş etmez», bir tür süs taşı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca methúō μεθύω z "sarhoş olmak" fiilinden a(n)+ önekiyle türetilmiştir.

amfetamin

İngilizce amphetamine "merkezi sinir sistemi uyarıcısı olan bir kimyasal madde" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1935 Prinzmetal & Bloomberg, Amer. kimyacı.) İngilizce sözcük İngilizce alpha methyl phenyl ethyl amine sözcüğünün kısaltmasıdır.

amfibi

Fransızca amphibie "1. su ve karada yaşayan canlı, 2. su ve karada hareket eden araç veya askeri birlik" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca amphibíos αμφιβίος z "çift canlı" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca bíos βίος z "canlı" sözcüğünden amphi+ önekiyle türetilmiştir.

amfiteatr
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Ahmed Mithat, 1900 yılından önce]
amfiyeatro dediğimiz şey Yunan ve Roma gibi milel-i kadimenin temaşagâh-i umumisidir ki [ Mehmed Bahaeddin (Toven), Yeni Türkçe Lugat, 1924]
anfiteatr: (...) Bir müderrisin ders verdiği yer ki samîine mahsus sıraları geriye doğru gittikçe yükselir. amfi [ Cumhuriyet - gazete, 1933]
Hastanede asistanlar için yaptırılmakta olan anfi şeklindeki ders salonu

Köken

Fransızca amphithéatre "daire veya yarım daire şeklinde tiyatro" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince amphitheatrum "çift yanlı (tam daire veya oval) tiyatro" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca théatron θέατρον z "tiyatro" sözcüğünden amphi+ önekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için tiyatro maddesine bakınız.

Ek açıklama

İlk kez MÖ 53'te Roma'da G. Scribonius Curio'nun inşa ettirdiği çift sahneli oval tiyatro için kullanılmıştır. Sözcüğün yarım daire şeklindeki klasik tiyatrolar için kullanımı modern döneme aittir.

Benzer sözcükler

amfi, amfitiyatro


07.08.2020
amfizem

Fransızca emphysème "tıpta bir vücut dokusunun gazla şişmesi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca emphysēma εμφῦσημα z "içine üfleme, şişirme" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca emphysáō εμφυσάω z fiilinden +ma(t) ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Eski Yunanca physáō φυσάω z "üflemek, üfürmek, şişirmek" fiilinden en+ önekiyle türetilmiştir.

amfora

Fransızca amphore "iki kulplu küp veya testi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen amphoreús veya amphiphoreús αμφορεύς/αμφιφορεύς z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca phérō φέρω z "taşımak" fiilinden amphi+ önekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *bʰer-¹ "taşımak, getirmek" biçiminden evrilmiştir.

amigdala

Yeni Latince amygdala "beyinde badem şeklinde bir organ" sözcüğünden alıntıdır. Latince sözcük Eski Yunanca amygdálē ἀμυγδάλη z "badem" sözcüğünden alıntıdır.

amigo

İspanyolca amigo "arkadaş" sözcüğünden alıntıdır. İspanyolca sözcük Latince amicus "sevgili, dost, arkadaş" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince amare "sevmek" fiilinden +ic° ekiyle türetilmiştir.

amik

Arapça ˁmḳ kökünden gelen ˁamīḳ عميق z "derin" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁamuḳa عمق z "derin idi" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.