aksan

akroter

Fransızca acrotère "klasik mimaride çatının en üst köşelerine konan tepelik" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen acroterium sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca akrotḗrion ακροτήριον z "tepelik" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca akrotḗs ακροτής z "tepe, en uç" sözcüğünden +ion ekiyle türetilmiştir. Yunanca sözcük Eski Yunanca akrós ακρός z "uç" sözcüğünden +tēr ekiyle türetilmiştir.

aks

Fransızca axe "eksen, dingil, üzerinde tekerleklerin döndüğü mil" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen axis sözcüğünden evrilmiştir. (NOT: Bu sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen áksōn άξων z sözcüğü ile eş kökenlidir. ) Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde aynı anlama gelen yazılı örneği bulunmayan *h₂eḱs-(*aḱs-) biçiminden evrilmiştir.

aksa|mak

Eski Türkçe aġsa- "topallamak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe aġ- "yukarı kalkmak" fiilinden Eski Türkçe +sA- ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

aksak

Eski Türkçe aχsak "topal" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe aχsa- fiilinden Eski Türkçe +Uk ekiyle türetilmiştir.

aksam

Arapça ḳsm kökünden gelen aḳsām أقسام z "kısımlar" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳism قسم z sözcüğünün afˁāl vezninde çoğuludur.

aksan
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Ahmed Mithat, 1900 yılından önce]
eğer Fransızca söyleyişindeki aksan yani şivesi [ Ahmed Rasim, Şehir Mektupları, 1899]
kaşların aksan sirkonfleks gibi bir kavis çizerek

Köken

Fransızca accent "1. konuşma vurgusu, 2. vurgu işareti" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince accentus "(bir metni veya sözü) makamla söyleme" sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince canere "terennüm etmek, şarkı söylemek" fiilinin geçmiş zaman fiil-sıfatııdır.

Daha fazla bilgi için kanto maddesine bakınız.


08.10.2017
aksata

Arapça aχḏ u iˁṭā أخذ و عطا z "ahz u ita, alıp satma" deyiminden alıntıdır.

akselerasyon

Fransızca accélération "hızlanma, hızlandırma" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince accelerare "hızlanmak" fiilinden alıntıdır. Bu sözcük Latince celer "hızlı, seri" sözcüğünün isimden türetilmiş fiilidir. Latince sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *kel- "hızlı" biçiminden evrilmiştir.

akseptans

İngilizce acceptance "kabul ediş, kabul belgesi" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce accept "kabul etmek" fiilinden +entia ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen accipere, accept- fiilinden alıntıdır. Latince fiil Latince capere, capt- "almak, tutmak" fiilinden ad+ önekiyle türetilmiştir.

aksesuar

Fransızca accessoire "eklenti, tali unsur, süs" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince aynı anlama gelen accessorium sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Latince accedere "yanına gitmek, yanaşmak, katılmak" fiilinden +(t)orium ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince cedere, cess- "gitmek" fiilinden ad+ önekiyle türetilmiştir. Latince fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *ḱi̯esdʰ- "gitmek" biçiminden evrilmiştir.

aksır|mak

Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *asġır- "hapşırmak" biçiminden evrilmiştir. Eski Türkçe biçim ses yansımalı sözcüğünden Eski Türkçe +kIr- ekiyle türetilmiştir.