akide

akıl

Arapça ˁḳl kökünden gelen ˁaḳl عقل z "kontrollü düşünme yeteneği, sağduyu, itidal" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaḳala عقل z "1. dizginledi, gem vurdu, 2. akıl süzgecinden geçirdi, akıl yürüttü" fiilinin faˁl vezninde masdarıdır.

akıldane

Arapça ˁāḳil عاقل z "akıllı" ve Farsça dānā دانا z "bilen, bilge, alim" sözcüklerinin bileşiğidir. Bu sözcük Farsça dānistan دانستن z "bilmek" fiilinden +ā(n) ekiyle türetilmiştir.

akın

Eski Türkçe akın "sel" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe ak- fiilinden Eski Türkçe +In ekiyle türetilmiştir.

akıntı

Türkiye Türkçesi ak- fiilinden Türkiye Türkçesinde +(In)tI ekiyle türetilmiştir.

akışkan

Türkiye Türkçesi yazılı örneği bulunmayan *akış- fiilinden Yeni Türkçe +(g)An ekiyle türetilmiştir.

akide
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Hoca Sa'deddin Ef., Tacü't-Tevârih, 1574]
ṣafā-i ṣoffa vü eyvānleri ṣafā-i ˁaḳīdeti mübdiˁden müşˁirdür [sofa ve eyvanlarının ihtişamı kurucu prensiplerinin saflığına işaret eder] akide şekeri "katılaştırılmış şeker" [ Gelibolulu Mustafa Âli, , 1587]
her sözi sükker-i ˁaḳīde misāl

Köken

Arapça ˁḳd kökünden gelen ˁaḳīda(t) عقيدة z "1. katılaşmış şey, 2. aksiyom, prensip" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaḳada عقد z "bağladı, düğümledi, (alçı) dondurdu, (bal) katılaştırdı" fiilinin faˁīlā(t) vezninde sıfat dişilidir.

Daha fazla bilgi için akit maddesine bakınız.

Ek açıklama

Ağda, aynı sözcüğün anlam ve telaffuz değişikliğine uğramış varyantıdır.

Benzer sözcükler

akide şekeri

Bu maddeye gönderenler

ağda, akait


09.09.2017
akif

Arapça ˁkf kökünden gelen ˁākif عاكف z "adayan" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁakafa عكف z "adadı, kendini verdi, meşgul oldu, müptela oldu" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

akifer

İngilizce aquifer "jeolojide su kaynağı" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Latince aqua "su" ve Latince ferre "taşımak" sözcüklerinin bileşiğidir.

akik

Arapça ˁḳḳ kökünden gelen ˁaḳīḳ عقيق z "1. yarık, 2. bir tür değerli taş, agat" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice ˁaḳīḳ עקיק z "bir tür değerli taş" sözcüğünden alıntıdır.

akil

Arapça ˁḳl kökünden gelen ˁāḳil عاقل z "akıllı, rasyonel" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaḳala عقل z "akıl yürüttü" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.

akim

Arapça ˁḳm kökünden gelen ˁaḳīm عقيم z "kısır, ürün vermeyen" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaḳama عقم z "kısır idi, kısırlaştı" fiilinin faˁīl vezninde sıfatıdır.