ısı

ırgat

Yeni Yunanca ergátis εργάτης z "işçi, özellikle toprak işçisi" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen ergátēs εργάτης z sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca ergázomai εργάζομαι z "çalışmak" fiilinden +(t)° ekiyle türetilmiştir.

ırk

Arapça ˁrḳ kökünden gelen ˁirḳ عرق z "1. damar, sinir, 2. bitki kökü, 3. köken, soy, asıl" sözcüğünden alıntıdır.

ırla|mak

Eski Türkçe ırla- veya yırla- "şarkı söylemek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe ır veya yır "şarkı" sözcüğünden Eski Türkçe +lA- ekiyle türetilmiştir.

ırmak

Orta Türkçe ırmak "dere, vadi" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe ır- veya yır- "yarmak, ayırmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(A)mAk ekiyle türetilmiştir.

ırz

Arapça ˁrḍ kökünden gelen ˁirḍ عرض z "şeref, saygınlık, 'ona sahip olan kişileri diğer insanlardan ayıran bölme'" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaraḍa عَرَضَ z "yolunu kesti, önüne çıktı, engel oldu" fiilinin fiˁl vezninde türevidir.

ısı
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
isig neŋ [sıcak şey], isig kün [sıcak gün] (...) isiglik [sıcaklık] Türkiye Türkçesi: [ Meninski, Thesaurus, 1680]
issi اسّى, issicek اسّىجك: Calidus, calor [sıcak, sıcaklık]. Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
ısı اصى. Aslı ısık. Suhunet, hararet. Sıf[atı]: ısıcak اصيجق.

Köken

Eski Türkçe isig "sıcak" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe isi- "ısıtmak" fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için ısın- maddesine bakınız.

Ek açıklama

17. yy'a dek ad ve sıfat farkı gözetmeksizin ince sesli ile issi ve issicek kullanılırken, daha sonra kalın sesli dizisi benimsenmiş ve işlev ayrımına gidilmiştir. Orijinal telaffuz, halk ağızlarından aktarılan isilik ve isot ("ısı ot") sözcüklerinde korunur.

Benzer sözcükler

ısıl, ısıölçer

Bu maddeye gönderenler

ısıcam, isilik, ısıt-, isot, sıcak, sıtma


26.05.2015
ısıcam

Isıcam ticari markasından alıntıdır. (İlk kullanımı: 1974 Paşabahçe.)

ısın|mak

Eski Türkçe isin- "kendini ısıtmak, sıcaklık hissetmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe isi- "ısınmak" fiilinden Eski Türkçe +In- ekiyle türetilmiştir.

ısır|mak

Eski Türkçe ısır- "ısırmak" fiilinden evrilmiştir.

ısırgan

Eski Türkçe ısırġan "çok ısıran" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe ısır- fiilinden Eski Türkçe +(g)An ekiyle türetilmiştir.

ısıt|mak

Eski Türkçe isit- "ısıtmak, ateşi çıkmak" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe isi- "ısınmak" fiilinden Eski Türkçe +It- ekiyle türetilmiştir.