ırk

ılımlı

Türkiye Türkçesi ılıman fiilinden Yeni Türkçe +Im ekiyle türetilmiştir.

ımızgan|mak

ımız veya ımır "mırıldanma sesi" ses yansımalı sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +(g)An- ekiyle türetilmiştir.

ırak

Eski Türkçe ırak "uzak" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *ırġak biçiminden türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe ırġa- "yerinden oynatmak" fiilinden Eski Türkçe +Uk ekiyle türetilmiştir.

ırgala|mak

Eski Türkçe ırġa- "yerinden oynatmak, depretmek" fiilinden Eski Türkçe +lA- ekiyle türetilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *ırıġ "ayrı, uzak" biçiminden Eski Türkçe +(g)A- ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Eski Türkçe ır- veya yır- "ayırmak, uzaklaştırmak" fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

ırgat

Yeni Yunanca ergátis εργάτης z "işçi, özellikle toprak işçisi" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Eski Yunanca aynı anlama gelen ergátēs εργάτης z sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Eski Yunanca ergázomai εργάζομαι z "çalışmak" fiilinden +(t)° ekiyle türetilmiştir.

ırk
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"kök" [ Hızır Paşa, Müntehab-ı Şifa, 1400 yılından önce]
ˁırḳ-ı gāvzubān [sığırdili otu kökü] "... damar, köken, soy" [ Meninski, Thesaurus, 1680]
ˁırḳ: Vena, arteria. Item radix, origo, stirps, genus. "Fr race karşılığı" [ Şemseddin Sami, Kamus-ı Türki, 1900]
ˁırḳ: (...) 4. Cins, nevˁ. Nevˁ-i beşerin ırk-ı ebyazı, ırk-ı asfarı [beyaz ırkı, sarı ırkı].

Köken

Arapça ˁrḳ kökünden gelen ˁirḳ عرق z "1. damar, sinir, 2. bitki kökü, 3. köken, soy, asıl" sözcüğünden alıntıdır.

Ek açıklama

Asıl anlamı "damar, sinir" olup, diğer anlamları derivatiftir.

Benzer sözcükler

ırkçı, ırkçılık, ırki, ırksal


24.11.2020
ırla|mak

Eski Türkçe ırla- veya yırla- "şarkı söylemek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe ır veya yır "şarkı" sözcüğünden Eski Türkçe +lA- ekiyle türetilmiştir.

ırmak

Orta Türkçe ırmak "dere, vadi" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe ır- veya yır- "yarmak, ayırmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +(A)mAk ekiyle türetilmiştir.

ırz

Arapça ˁrḍ kökünden gelen ˁirḍ عرض z "şeref, saygınlık, 'ona sahip olan kişileri diğer insanlardan ayıran bölme'" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁaraḍa عَرَضَ z "yolunu kesti, önüne çıktı, engel oldu" fiilinin fiˁl vezninde türevidir.

ısı

Eski Türkçe isig "sıcak" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe isi- "ısıtmak" fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

ısıcam

Isıcam ticari markasından alıntıdır. (İlk kullanımı: 1974 Paşabahçe.)