çitlembik

çise|mek

Orta Türkçe çise- "hafifçe yağmur yağmak" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe çi "nem, yaşlık" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +sA- ekiyle türetilmiştir.

çiş

Eski Türkçe çiş "çocukların işemesi için söylenen bir söz" çocuk sözünden evrilmiştir. Bu sözcük çocuk dilinden türetilmiştir.

çit

Eski Türkçe çıt veya çit "çalı çırpıdan yapılan ayıraç" sözcüğünden evrilmiştir.

çita

İngilizce cheetah "kedigillerden bir yırtıcı hayvan" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük Modern Hintçe aynı anlama gelen cītā sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Sanskritçe çitrakāya चित्रकाय z "alacagövde, a.a." sözcüğünden türetilmiştir.

çiti

Türkiye Türkçesi çit- "hafifçe çatıştırmak, sürtmek, ovalamak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +I(g) ekiyle türetilmiştir.

çitlembik
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Kıpçakça: [ Codex Cumanicus, 1303]
nizole [fındık] - Fa: fenduk - Tr: čatlauk Türkiye Türkçesi: [ Ebu Hayyan, Kitabu'l-İdrak, 1312]
çatlawuḳ: al-bunduḳ [fındık] Türkiye Türkçesi: [ Evliya Çelebi, Seyahatname, 1665]
çitlemik/çitlemmik Türkiye Türkçesi: [ Asım Ef., Burhan-ı Katı terc., 1797]
menevş ve çitlenbik taˁbīr olunan meyvaya derler, sakızlık ağacınıŋ meyvasıdır (...) Türkistanda çatlağuç derler. Türkiye Türkçesi: [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
çıtlık: Sakız ağacının kırmızı meyvası.

Köken

Orta Türkçe çıtlamuk veya çatlağuk "fındık, çekirdek" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Orta Türkçe çatla- veya çıtla- fiilinden Türkiye Türkçesinde +mUk ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük çat veya çıt ses yansımalı sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +lA- ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için çekirdek maddesine bakınız.

Ek açıklama

Önseste /ç/ etkisiyle sesli incelemesi tipiktir. /b/ ara sesi *çitlemmik ara biçiminden dissimilasyon yoluyla türemiş olmalıdır.

Benzer sözcükler

çıtımık, çıtlık


06.01.2018
çivi

Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *çıv veya çız "çivi" biçiminden evrilmiştir.

çivit

Eski Türkçe çivit "çekirdek boyası" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe çigit "çekirdek" sözcüğü ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir.

çiy

Eski Türkçe çi "ıslaklık, rutubet (ad), ıslak, rutubetli (sıfat)" sözcüğünden evrilmiştir.

çiz|mek

Orta Türkçe cız- veya çız- "sivri bir uçla çentmek, nakşetmek, yazmak" fiilinden evrilmiştir. Türkçe fiil Eski Türkçe aynı anlama gelen yaz- sözcüğü ile eş kökenlidir.

çizburger

İngilizce cheeseburger "peynirli hamburger" sözcüğünden alıntıdır. İngilizce sözcük İngilizce cheese "peynir" ve İngilizce hamburger sözcüklerinin bileşiğidir.