âdeta

ademimerkeziyet

Arapça ˁadam عدم z "yokluk, yoksunluk" ve Arapça markazī مركزى z "merkeze ait" sözcüklerinin bileşiğidir.

adenit

Fransızca adénite "lenf bezi iltihabı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca adḗn, adénos ἀδήν z "gland, salgı bezi, özellikle pankreas veya uykuluk" sözcüğünden +itis ekiyle türetilmiştir.

adese

Arapça ˁds kökünden gelen ˁadasa(t) عدسة z "mercimek tanesi" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁds kökünden gelen ˁadas عدس z "mercimek" sözcüğünün ismi merresidir.

adet1

Arapça ˁdd kökünden gelen ˁadad عدد z "sayı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁadda عدّ z "saydı, sandı" fiilinin faˁal vezninde türevidir.

âdet2

Arapça ˁwd kökünden gelen ˁāda(t) عادة z "1. geri gelme, tekrar, 2. tekrarlanan veya geri gelen şey, alışkanlık, itiyat" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁāda عَادَ z "geri geldi, avdet etti" fiilinin faˁla(t) vezninde ismi merresidir.

âdeta
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Meninski, Thesaurus, 1680]
ˁādetçe: Planè ut, quasi [sanki, neredeyse, hemen hemen]. [ Ahmed Vefik Paşa, Lehce-ı Osmani, 1876]
ˁādetā: Bayağı, ber mutad. [ TDK, Türkçe Sözlük, 1. Baskı, 1945]
adeta: (...) 2. Binicilikte atın en düşük sürati.

Köken

Arapça ˁādatan عادتاً z "alışkanlık üzere, ber mutad" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁāda(t) عادة z "alışkanlık, itiyat" sözcüğünün zarfıdır.

Ek açıklama

Türkçede görülen anlam kayması bayağı sözcüğünün ikili anlamını ("alelade", "hemen hemen") çağrıştırır.


23.01.2015
adezyon

Fransızca adhésion "yapışma" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince aynı anlama gelen adhaesio sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince adhaerere "bir şeye ilişmek, yapışmak" fiilinden +(t)ion ekiyle türetilmiştir. Latince fiil Latince haerere, haes- fiilinden ad+ önekiyle türetilmiştir.

adıl

Türkiye Türkçesi ad sözcüğünden Yeni Türkçe +Il ekiyle türetilmiştir.

adım

Orta Türkçe āṭım veya ādım "adım" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe at- "(ayak) açmak, adım atmak" fiilinden Türkiye Türkçesinde +Im ekiyle türetilmi olabilir; ancak bu kesin değildir.

adi

Arapça ˁādī عادى z "alışılmış, sıradan, normal, vasati" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁwd kökünden gelen ˁāda(t) عادة z "alışkanlık" sözcüğünün nisbet halidir.

adil

Arapça ˁdl kökünden gelen ˁādil عادل z "denge gözeten, adaletli" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ˁadala عَدَلَ z "dengeledi" fiilinin fāˁil vezninde etken fiil sıfatııdır.