Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi
Nişanyan Sözlük Android Uygulaması

zihin

zifos

Yeni Yunanca yazılı örneği bulunmayan *sifós "kasırga? (atmosferde) hortum?" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Yeni Yunanca ve Eski Yunanca síphōn σίφων z "su hortumu" sözcüğünden evrilmiştir.

zift

Arapça ve Farsça zift زفت z "katran, asfalt" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice aynı anlama gelen zephtā זִפְתָא z sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İbranice aynı anlama gelen zephet sözcüğü ile eş kökenlidir.

ziggurat

Fransızca ve İngilizce ziggurat "eski Babil ve Asur tapınak kulelerine verilen ad" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Akatça ziqquratu "1. kule, 2. yüksek yer, zirve, doruk" sözcüğünden alıntıdır. (Kaynak: Chicago Assyrian Dictionary sf. 21:129) Bu sözcük Akatça zaqāru veya şaqāru "yükseltmek (bina), kaldırmak, çıkmak" fiilinden türetilmiştir. (Kaynak: Chicago Assyrian Dictionary sf. 21:55)

zigon

Fransızca table cigogne "«leylek masa», iç içe geçen farklı boy sehpalardan oluşan mobilya takımı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca cigogne "leylek" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Latince aynı anlama gelen ciconia sözcüğünden alıntıdır.

zigot

Fransızca zygote "döllenmiş tohum" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Eski Yunanca zygōtós ζυγωτός z "koşumlanmış (at, öküz)" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca zygoô ζυγοω z "koşumlamak" fiilinden +t° ekiyle türetilmiştir. Yunanca fiil Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *yug-o- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *yeug- "çift koşmak, iki şeyi birleştirmek" kökünden türetilmiştir.

zihin
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

[ Hızır Paşa, Müntehab-ı Şifa, 1400 yılından önce]
żihni açmak ... żihni ifsāda virmek Yeni Osmanlıca: zihniyet "Fr. mentalité çevirisi" [ Hüseyin Rahmi Gürpınar, Cehennemlik, 1923]
zihniyet ‘mantalite’nin, mefkure ‘ideal’in, recül-i siyasi ‘omdeta’nın, maceraperest ‘avantüriye’nin ve ila-ahirihi tercümeleridir. Frenk kelimelerine yaraşır yaraşmaz, salta şalvar giydiriyorlar. Yeni Türkçe: zihinsel [ Cumhuriyet - gazete, 1967]
Uzun bir öğrenimin zorunlu kıldığı zihinsel faaliyet

Köken

Arapça ḏhn kökünden gelen ḏihn ذهن z "akıl, anlama yeteneği" sözcüğünden alıntıdır.

Benzer sözcükler

zihinsel, zihnen, zihnî, zihni sinir, zihniyet


30.08.2017
zikir

Arapça ḏkr kökünden gelen ḏikr ذكر z "anma, adını söyleme" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḏakara ذكر z "andı, adını söyledi" fiilinin fiˁl vezninde masdarıdır. (NOT: Bu sözcük Aramice/Süryanice dəkar דְּכַר z "anmak, hatırlamak" fiili ile eş kökenlidir. Aramice/Süryanice fiil Akatça zakāru "adlandırmak, adını anmak" sözcüğü ile eş kökenlidir. Akatça sözcük Akatça zikru "ad" sözcüğünden türetilmiştir. )

zikzak

Fransızca ziczac veya zigzag "kırık çizgi, kırık çizgide hareket etme" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük bir sözcükten türetilmiştir.

zil

Farsça zīr زير z "1. alt, aşağı, 2. müzikte tiz ses, bir çalgı grubunda en yüksek perdeli alet, soprano" sözcüğünden alıntıdır.

zilhicce

Arapça ḏū'l-ḥicca(t) ذوالحجّة z "«haccın sahibi», Arap aylarının sonuncusu, Hac ayı" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḥacc "hac" sözcüğünden türetilmiştir.

zilkade

Arapça ḏū'l-ḳaˁda(t) ذو القعدة z "«barışın sahibi», Arap aylarının onbirincisi" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳˁd kökünden gelen ḳaˁda(t) قعدة z "1. oturma, mabat, 2. akın ve gazadan geri durma, ateşkes" sözcüğünden türetilmiştir. Bu sözcük Arapça ḳaˁada "oturdu" fiilinin faˁla(t) vezninde ismi merresidir.