Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi
Nişanyan Sözlük Android Uygulaması

türe|mek

türap

Arapça trb kökünden gelen turāb تُرَاب z "toprak" sözcüğünden alıntıdır.

türban

Fransızca turban "Türk sarığı" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Türkiye Türkçesi tülbend "kavuk üstüne sarılan sarık" sözcüğünden alıntıdır.

türbe

Arapça trb kökünden gelen turba(t) تربة z "toprak, kabir" sözcüğünden alıntıdır.

türbin

Fransızca turbine "hava veya su akımıyla dönen motor" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince turbo, turbin- "girdap, hortum, topaç, makara" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Eski Yunanca turbḗ τυρβή z "girdap" sözcüğünden alıntıdır. Yunanca sözcük Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *tur-bā- biçiminden evrilmiştir. Bu biçim Hintavrupa Anadilinde yazılı örneği bulunmayan *(s)twer-1 "girdap, alabora" kökünden türetilmiştir.

türbülans

Fransızca turbulence "karışıklık, girdap" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Geç Latince turbula "girdapçık" sözcüğünden +entia ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Latince turbo "girdap" sözcüğünün küçültme halidir.

türe|mek
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Orhun Yazıtları, 735]
kişi oglu kop ölgeli törümiş [insanoğlu hep ölümlü yaratılmış] Eski Türkçe: [ Uygurca Budist metinler, 1000 yılından önce]
ığaçda törümiş tüş yémişler [ağaçta bitmiş ürün ve yemişler] Eski Türkçe: [ Kutadgu Bilig, 1069]
törümiş neŋ erse yokalğu turur [yaratılmış şey yok olmalıdır] Kıpçakça: [ Codex Cumanicus, 1303]
kız anadan dep törädi [bakire anadan doğdu] (...) iesusni kačan töreding [İsa'yı ne zaman ki doğurdun - töretting?] Türkiye Türkçesi: [ Ruşenî, Divan, 1486 yılından önce]
sanasın türedi/töredi ejder kapuda

Köken

Eski Türkçe törü- "yaratılmak, üremek, düzenlenmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe töz "orijin, asıl" sözcüğünden +U- ekiyle türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için töz maddesine bakınız.

Ek açıklama

Anlam yelpazesi için karş. Eski Yunanca kósmos "düzen, düzenli dünya, evren, kaos zıddı" > kosméō "düzenlemek".

Benzer sözcükler

türetmek, türeyiş

Bu maddeye gönderenler

töre (tören), türedi, türev


04.10.2017
türedi

Türkiye Türkçesi türe- fiilinden Türkiye Türkçesinde +dI ekiyle türetilmiştir.

türev

Yeni Türkçe türe- fiilinden Yeni Türkçe +Av ekiyle türetilmiştir.

Türk

Eski Türkçe türük "bir kavim adı" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe törü- "yaratmak, düzmek, düzene koymak" sözcüğünden türetilmiş olabilir; ancak bu kesin değildir.

Türkiyat

Arapça yazılı örneği bulunmayan *turkīyāt "Türklere ilişkin şeyler" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça turkī "Türke ilişkin" sözcüğünün çoğuludur.

Türkiye

İtalyanca Turchia veya Fransızca Turquie "Türk ülkesi" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük Türk özel adından türetilmiştir.