Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi

töre

toz|mak

Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *toz- "(toz) kalkmak, yükselmek" fiilinden evrilmiştir. Eski Türkçe fiil Eski Türkçe toġ- "kalkmak, yükselmek" sözcüğü ile eş kökenli olabilir; ancak bu kesin değildir.

toz2

Türkiye Türkçesi kulak tözü "kulağın dibi" sözcüğünden evrilmiştir. Türkçe sözcük Türkiye Türkçesi töz sözcüğünden türetilmiştir.

töhmet

Arapça whm kökünden gelen tuhma(t) تُهمة z "suç isnat etme, suç kuşkusu" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça wahama وَهَمَ z "vehmetti, boş kuşkuya kapıldı" fiilinin fuˁla(t) vezninde ismi merresidir.

tökezle|mek

Türkiye Türkçesi tökez "ayak kayması, düşeyazma" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +lA- ekiyle türetilmiştir.

tömbeki

Farsça tunbak تنبك z "dürüm, lavaş parçasına dolanarak alınan lokma, tulum" sözcüğünden +ī ekiyle türetilmiştir. Farsça sözcük Farsça tanbīdan تنبيدن z "burmak, dürmek" fiilinden türetilmiştir.

töre
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

Eski Türkçe: [ Orhun Yazıtları, 735]
türük bodunıŋ ilin törüsin tuta birmiş iti birmiş [Türk boylarının düzenini, yasasını tutuvermiş, itivermiş] Eski Türkçe: [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
él kalır törü kalmas [devlet bırakılır, yasa bırakılmaz bu atasözü ataların yasasına/geleneğine bağlı kalmayı öğütler.]] Kıpçakça: [ Codex Cumanicus, 1303]
töre ... torä ... töurä Türkiye Türkçesi: [ Hızır b. Celalüddin, Tarih-i İbn Kesir terc., 1438]
siz daχı elbette sizden öndin gelenlerüŋ töresin itsenüz [sizden önce gelenlerin geleneğine uymanız] gerektir

Köken

Moğolca töre "yasa, özellikle Cengiz yasası" sözcüğü ile eş kökenlidir. Moğolca sözcük Eski Türkçe törü "düzen, yasa, örf" sözcüğü ile eş kökenlidir. Bu sözcük Eski Türkçe törü- "yaratılmak, düzenlenmek" fiilinden türetilmiştir.

Daha fazla bilgi için türe- maddesine bakınız.

Ek açıklama

Eski Türk kültürünün ikonik kavramlarından biridir. 14. yy'dan itibaren tüm lehçelerde standart olan töre biçimi Moğolca etkisi gösterir. ▪ Gerard Clauson, An Etym. Dict. of Pre-Thirteenth Centu sf. 531.

Benzer sözcükler

töresel

Bu maddeye gönderenler

tören


30.03.2015
tören

Eski Türkçe töre "yasa, örf" sözcüğünden Yeni Türkçe +In ekiyle türetilmiştir.

törpü

Eski Türkçe törpig veya törpigü "yontma aracı, törpü" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe törpi- "yontmak, törpülemek" fiilinden Eski Türkçe +I(g) ekiyle türetilmiştir.

töton

Fransızca teuton "Alman, özellikle eski Alman kavimleri" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Latince Teutones "Romalıların Germen kavimlerine verdiği ad" özel adından türetilmiştir. Bu sözcük Eski Yüksek Almanca theuda "halk, kavim" sözcüğünden alıntıdır.

tövbe

Arapça twb kökünden gelen tawba(t) توبة z "tövbe etme, pişmanlık duyma" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice twb kökünden gelen tawbā תובא z "geri dönme, özellikle günahtan dönme, tövbe etme" sözcüğünden alıntıdır. (NOT: Bu sözcük Arapça ṯawb ثوب z "geri dönme" sözcüğü ile eş kökenlidir. )

töz

Eski Türkçe töz "kök, asıl, soy" sözcüğünden alıntıdır.