Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi
Nişanyan Sözlük Android Uygulaması

kubur

kuaför

Fransızca coiffeur "kadın ve erkek berberi" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük Fransızca coiffe "saç kesimi" sözcüğünden +()tor ekiyle türetilmiştir. Bu sözcük Geç Latince cofea "kask, başlık" sözcüğünden evrilmiştir. Geç Latince sözcük Germence bir sözcükten alıntıdır.

kuantum

Yeni Latince quantum "modern fizikte bir kavram" sözcüğünden alıntıdır. (İlk kullanımı: 1900 Max Planck, Alm. fizikçi.) Latince sözcük Latince quantus "ne kadar? nice?" sözcüğünden türetilmiştir.

kuartet

Fransızca quartette "dörtlü, özellikle dört çalgıdan oluşan müzik grubu" sözcüğünden alıntıdır. Fransızca sözcük İtalyanca aynı anlama gelen cuartetto sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İtalyanca cuatro, cuart- "dört" sözcüğünden +et° ekiyle türetilmiştir. İtalyanca sözcük Latince aynı anlama gelen quatuor, quatr- sözcüğünden türetilmiştir.

kubat

Bu sözcüğün kökeni belirsizdir.

kubbe

Arapça ḳbb kökünden gelen ḳubba(t) قبّة z "mimaride kubbe, tonoz" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Aramice/Süryanice ḳubbətā veya ḳūbtā קֻבְּתָא z "kubbe, tonoz, kubbe şeklinde çadır" sözcüğünden alıntıdır. Bu sözcük İbranice aynı anlama gelen ḳūbbah קֻובָּה z kökü ile eş kökenlidir.

kubur
Tarihçe (tespit edilen en eski Türkçe kaynak ve diğer örnekler)

"ok çantası, sadak" [ Lugat-i Halimi, 1477]
kubūr ki içine ok koyarlar. "... lağım" [ Meninski, Thesaurus, 1680]
ḳabr, plur. ḳubūr: mezar. (...) ḳubūr: Capsa, theca (sagittaria) [ok çantası, sadak], tubus plumbeus aquaeductui serviens [kurşundan yapma lağım borusu] [ Evliya Çelebi, Seyahatname, 1683 yılından önce]
ḳubūr taˁbīr ittükleri odur ki bir ḳalˁanuŋ hendegi içinde ḳalˁa divarına gidüp gelmek içün bir yol yaparlar. (...) içi ḳubūr gibi maḥfuẓ bir yol olduğundan ḳubūr yolı dirler.

Köken

Arapça ḳbr kökünden gelen ḳubūr قبور z "çukurlar, mezarlar" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳabr قبر z "çukur, mezar" sözcüğünün fuˁūl vezninde çoğuludur.

Daha fazla bilgi için kabir maddesine bakınız.

Ek açıklama

Anlam evrimi "çukurlar" > "yeraltı borusu, lağım" > "boru şeklinde ok çantası" olmalıdır. Ancak "sadak, ok torbası" anlamında ayrı kelime olabilir.


18.09.2017
kucak

Türkiye Türkçesi kuç "kucak" sözcüğünden Türkiye Türkçesinde +Ak ekiyle türetilmiştir. Türkçe sözcük Eski Türkçe kuç- "kucaklamak, sevişmek" fiili ile eş kökenlidir.

kuçu kuçu

çocuk dilinden türetilmiştir.

kudret

Arapça ḳdr kökünden gelen ḳudra(t) قُدرة z "güç, iktidar" sözcüğünden alıntıdır. Arapça sözcük Arapça ḳadara قَدَرَ z "ölçüştü, güçü yetti" fiilinin fuˁla(t) vezninde ismi merresidir.

kudur|mak

Eski Türkçe kutur- "delirmek" fiilinden evrilmiştir. (NOT: Eski Türkçe fiil Eski Türkçe yazılı örneği bulunmayan *kuturi- biçiminden evrilmiştir. ) Bu sözcük Eski Türkçe kutuz "deli" sözcüğünden Eski Türkçe +I- ekiyle türetilmiştir.

kuduz

Eski Türkçe kutuz "deli" sözcüğünden evrilmiştir. Eski Türkçe sözcük Eski Türkçe kut "baht, tanrısal rahmet" sözcüğü ile eş kökenlidir.