Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi Nişanyan Sözlük - Çağdaş Türkçenin Etimolojisi

çak|mak

çağla

≈ Fa çaġala چغله ztaze veya turfanda (mahsul) ≈ Moğ çaġala vakit, mevsim OTü/Moğ çaġ vakit

çağla|mak

<< ETü çaġıla-/çoġla- (akarsu) sesli akmak ETü (onom) çağ/çaw/çoğı ses +lA-

çağlayan

ETü/TTü çağıla- ses etmek, şakırdamak, bağırmak +(g)An ETü (onom) çağ/çaw ses, avaz +lA-

çağrışım

TTü çağrış- +Im

çak

onom darbe sesi, kırılma sesi

çak|mak

ETü: "vurmak ... ses etmek" [ Kaşgarî, Divan-i Lugati't-Türk, 1073]
ol sözüg anıŋ kulakka çakdı [kulağına ulaştırdı] (Oğuz lehçesi) ol çakmak çakdı [kibrit çaktı] TTü: "... anlamak, bilmek (argo)" [ Ahmed Rasim, Şehir Mektupları, 1899]
biz vaktiyle mektepte Gülistan da okumuştuk, Farisî çakarız

<< ETü çak- (sesli olarak) vurmak, darp etmek, kesmek, ısırmak

Not: Çak-, çal-, çap-, çat- fiillerinin her biri esasen “sesli vurmak” anlamına gelir ve paralel anlam genişlemelerine sahiptir. Hepsinin /ç/ etkisiyle sesli incelmesine uğramış varyant biçimleri (çek-, çel-, çep-, çet-) bulunur. Onomatope yapısını andıracak surette /ı/ sesiyle oluşturulmuş zayıf dereceleri (çığ-/çık-, çıl-, çıp-, çıt-/çit-) mevcuttur. Ancak dört fiil kökü arasındaki yapısal ilişki belirsizdir.

Benzer sözcükler: çakar lamba, çakaralmaz, çakılmak, çakışmak, çakıştırmak, çaktırmak

Bu maddeye gönderenler: çakı, çakıl, çakır, çakma, çakmak, çakoz, çekirge (çekirdek)


05.02.2015
çakal

Fa/OFa şaġāl شغال zköpekgillerden yırtıcı bir hayvan ≈ Sans śr̥gāla/sr̥kāla शृगाल za.a.

çaker

Fa çākar چاكر zkul, bende, hizmetkâr

çakı

≈ Fa çāḳū چاقو zher türlü bıçak <? ETü çak- vurmak

çakıl

TTü çak- şakırtıyla vurmak +Il

çakır

<< ETü çakır/çakrı 1. alaca renk, alaca mavi, 2. doğana benzer yırtıcı kuş ETü çak- harelemek